Een tweede nationaliteit kan je leven als emigrant gemakkelijker maken. Maar voor Nederlanders kan daar een hoge prijs tegenover staan: het verlies van hun Nederlanderschap. Een wetsvoorstel moet dat veranderen. Alleen laat die verandering opnieuw op zich wachten.
Stel: je woont al 15 jaar in Amerika. Je kinderen zijn er opgegroeid, je hebt er vrienden en je kent de weg inmiddels beter dan in de Nederlandse plaats waar je vandaan komt. Of je hebt in Canada, Hongarije of Duitsland een bestaan opgebouwd en weet: hier wil ik blijven. Op een dag denk je aan naturalisatie. Je wilt kunnen stemmen over de toekomst van het land waar je woont. Er helemaal bij horen, ook op papier. Dat maakt je voor je gevoel niet minder Nederlands. Alleen kan de Nederlandse wet daar anders over denken.
Nederlander af, zonder dat je daarvoor kiest
Wie als volwassen Nederlander vrijwillig een andere nationaliteit aanneemt, verliest in beginsel automatisch het Nederlanderschap. Daar hoef je geen apart formulier voor te ondertekenen. Het verlies treedt op zodra je de andere nationaliteit krijgt, tenzij je onder een uitzondering valt. Veel mensen zijn zich hier niet van bewust! Met andere woorden: krijg jij de nationaliteit van het land waar je woont, dan ben je automatisch je Nederlandse nationaliteit kwijt.
Dat is een regel waarvan je de gevolgen gemakkelijk onderschat. Je vraagt immers iets aan in je woonland. Je bent helemaal niet bezig met afscheid nemen van Nederland.
Soms wordt pas jaren later duidelijk wat er is gebeurd. Je wilt je Nederlandse paspoort vernieuwen. Of terug naar Nederland, omdat je ouders zorg nodig hebben of omdat je er zelf weer wilt wonen. Dan blijkt dat de vanzelfsprekendheid waarmee je dacht te kunnen terugkeren, verdwenen is. Je bent nog steeds dezelfde persoon, met dezelfde familie, herinneringen en band met Nederland. Maar juridisch is er iets wezenlijks veranderd.
In veel gevallen moet je bij naturalisatie ook direct je Nederlandse paspoort inleveren. Dat maakt het gelukkig wel direct duidelijk, maar misschien was je dit vooraf niet gezegd en is het alsnog te laat als je dit helemaal niet wilde.
Waarom je buurman wél twee paspoorten heeft
Er zijn uitzonderingen. Je kunt het Nederlanderschap bijvoorbeeld behouden als je de nationaliteit van je echtgenoot of geregistreerde partner aanneemt. Ook als je in het betreffende land bent geboren en er woont wanneer je die nationaliteit verkrijgt, kan een uitzondering gelden. Hetzelfde geldt als je er vóór je achttiende minstens vijf jaar onafgebroken hebt gewoond. Alleen jarenlang als volwassene ergens wonen, is dus niet genoeg.
Dat verklaart waarom de ene Nederlander zonder problemen twee nationaliteiten heeft, terwijl de andere zijn Nederlanderschap verliest. De ervaring van een buurman of vriendin zegt weinig over jouw situatie. Controleer daarom altijd welke uitzonderingen op automatisch verlies voor jou gelden.
Terugkrijgen kan soms, maar gaat niet vanzelf. Er bestaan procedures met specifieke voorwaarden. De IND legt uit welke mogelijkheden oud-Nederlanders hebben. Reken er dus niet op dat je een verloren nationaliteit later eenvoudig weer aanvraagt.
De beloofde verandering schuift op
Er ligt een initiatiefwetsvoorstel dat onder meer een einde moet maken aan het automatische verlies van het Nederlanderschap bij het vrijwillig aannemen van een andere nationaliteit. Voor veel emigranten zou dat een belangrijke verandering zijn. Je zou staatsburger kunnen worden van je woonland en tegelijkertijd Nederlander kunnen blijven, als ook je woonland die combinatie toestaat. Maar het voorstel is nog geen wet.
Volgens de nieuwsbrief van Stichting Nederlanders Buiten Nederland van 9 september is de geplande behandeling van 6 oktober verschoven naar week 50, in december. De stichting wijst er bovendien op dat steun voor dubbele nationaliteit voor Nederlanders in het buitenland niet vanzelf een meerderheid voor het volledige voorstel oplevert.
En ook een behandeling in december betekent nog niet dat de regels daarna meteen veranderen. Wie nu een beslissing moet nemen, heeft voorlopig te maken met de bestaande wet. De voortgang is te volgen via het wetsvoorstel bij de Tweede Kamer.
Meer dan een extra paspoort
Waarom zou je eigenlijk een tweede nationaliteit willen?
Omdat ergens wonen niet altijd betekent dat je overal over mag meebeslissen. Binnen de Europese Unie kun je als Nederlander onder voorwaarden al stemmen bij gemeentelijke en Europese verkiezingen in je woonland. Maar daarmee heb je nog geen stem in de landelijke politiek.
In Hongarije heb je voor deelname aan de parlementsverkiezingen het Hongaarse staatsburgerschap nodig. Als je daar je toekomst hebt opgebouwd, gaat naturalisatie dus ook over invloed op het beleid dat jouw dagelijks leven bepaalt. Hongarije staat dubbele nationaliteit toe, maar de Nederlandse regels kunnen behoud van je Nederlanderschap verhinderen. Dat blijkt uit de informatie van de Hongaarse verkiezingsautoriteit en het Hongaarse consulaat.
In Zwitserland geeft staatsburgerschap toegang tot federale verkiezingen en referenda. Als je er woont en aan de voorwaarden voldoet, kun je ook volksinitiatieven en referenda ondertekenen. Voor wie zich betrokken voelt bij zijn omgeving, kan dat veel betekenen. Zwitserland accepteert meerdere nationaliteiten; de regels van het andere land blijven wel van belang. Zie de overheidsinformatie over politieke rechten en dubbele nationaliteit.
Ook Duitsland staat bij naturalisatie inmiddels toe dat je je oorspronkelijke nationaliteit behoudt. Voor Nederlanders blijft vervolgens de vraag wat Nederland daarvan vindt. De Duitse overheidsinformatie wijst aanvragers daarom op de regels van hun land van herkomst.
Twee landen moeten het mogelijk maken
Bij Spanje zie je waarom een Nederlandse wetswijziging niet alles oplost. De Spaanse wet verlangt bij naturalisatie in beginsel een verklaring van afstand van je eerdere nationaliteit. Nederland valt niet onder de algemene landenuitzonderingen op die regel, zoals vastgelegd in artikel 23 van het Spaanse Burgerlijk Wetboek. Dus ook als Nederland soepeler wordt, is de combinatie Nederlands-Spaans daardoor niet zonder meer geregeld. Laat dus vooraf uitzoeken wat de regels van beide landen voor jouw situatie betekenen.
Je leven past niet altijd binnen één grens
Voor veel emigranten is verbondenheid met twee landen de dagelijkse werkelijkheid. Je bouwt ergens een toekomst op, terwijl je verleden, je familie en een deel van jezelf met Nederland verbonden blijven. Een tweede nationaliteit kan daar recht aan doen. Ze kan je de mogelijkheid geven volwaardig mee te beslissen in je woonland, met behoud van je juridische band met Nederland.
Daarom betekent opnieuw uitstel meer dan een verschoven afspraak in Den Haag. Het betekent langer wachten voor mensen die een volgende stap willen zetten in het land waar ze thuis zijn.
Overweeg je die stap? Laat dan vóór je naturalisatie vaststellen wat de gevolgen zijn voor je Nederlanderschap. Hoe welkom een wetsvoorstel ook is: zolang de wet niet is veranderd, kun je er je Nederlandse nationaliteit niet mee behouden.
☕ Vind je deze en alle andere informatie op onze site waardevol? Steun mijn team en mij met een kleine donatie en help op die manier Grenzenloos gratis en onafhankelijk te houden. Zie: Samen houden we het gratis!
