Ik hoor het regelmatig wanneer ik met mensen over emigreren praat. Daarna volgt meestal een bekend lijstje: het is te druk, de huizen zijn te duur, de politiek is een puinhoop, de belastingen zijn hoog, de regels worden steeds ingewikkelder, het weer deugt niet en mensen lijken voortdurend haast te hebben. Soms ontbreekt alleen nog de opmerking dat vroeger alles beter was.
Ik begrijp dat gevoel overigens best. Er kunnen uitstekende redenen zijn om tot de conclusie te komen dat Nederland niet langer het land is waar je de rest van je leven wilt wonen. Toch is er één vraag die ik mensen met emigratieplannen graag zou willen stellen.
Stel dat morgenochtend alles wat je aan Nederland stoort opeens een stuk beter is. De woningmarkt ontspant, de politiek wordt ineens buitengewoon verstandig, er zijn minder files, de belastingen dalen en vanaf april schijnt drie weken achter elkaar de zon. Zou je dan nog steeds naar Spanje, Frankrijk, Hongarije, Zweden of waar je oog ook op is gevallen willen vertrekken?
Als het antwoord zonder veel aarzeling ja is, wordt het interessant. Dan wil je blijkbaar niet alleen ergens vandaan, maar heb je ook een duidelijk idee van waar je naartoe wilt.
Dat verschil lijkt mij bij emigratie belangrijker dan veel mensen denken.
Weg uit Nederland
Dat ergernis over Nederland een rol speelt bij emigratie is bepaald geen nieuw verschijnsel. Het Nederlands Interdisciplinair Demografisch Instituut, het NIDI, onderzocht samen met het CBS jaren geleden al waarom Nederlanders over emigratie nadachten en welke mensen uiteindelijk daadwerkelijk vertrokken.
De onderzoekers kwamen tot een interessante conclusie. Privéomstandigheden zoals werk, inkomen en woning bleken lang niet altijd de belangrijkste drijfveer te zijn. De waardering van wat zij het publieke domein noemden, woog zwaar mee. Nederlanders die wilden vertrekken verlangden onder meer naar meer natuur, ruimte en stilte en naar een minder dichtbevolkte omgeving (NIDI en CBS, onderzoek onder Nederlanders in de periode 2005-2007). Het onderzoek is inmiddels behoorlijk oud, maar ik vind de uitkomst nog altijd herkenbaar.
Luister maar eens naar mensen die over emigratie nadenken en je hoort vaak dezelfde onderwerpen terugkomen. Het gaat over ruimte, rust, klimaat, veiligheid, drukte, woningprijzen, regelgeving en het gevoel dat Nederland veranderd is. Dat zijn geen verzonnen problemen en je mag best tot de conclusie komen dat je liever ergens anders woont.
Waar ik voor zou willen waarschuwen, is iets anders. Een reden om Nederland te verlaten is namelijk nog geen reden waarom je ergens anders gelukkig zou worden.
De andere helft van de vraag
Wie zich ergert aan Nederland kan Spanje geweldig vinden omdat daar de zon schijnt. Italië lonkt vanwege het eten en de manier van leven, Zweden vanwege de natuur en de ruimte, Hongarije vanwege de lagere woonlasten en Frankrijk vanwege dat huis met luiken dat in je fantasie al jaren aan het eind van een doodlopend weggetje staat.
Daar is op zichzelf niets mis mee. Sterker nog, zo beginnen volgens mij heel veel goede emigratieplannen. Het wordt pas riskant wanneer het buitenland vooral de oplossing moet zijn voor alles wat je in Nederland niet meer bevalt. Een land is nu eenmaal geen medicijn tegen ergernis.
Spanje is geen Nederland met beter weer en Frankrijk is geen Nederland met meer ruimte. Hongarije is geen Nederland waar alles goedkoper is en Italië is al helemaal geen Nederland waar toevallig beter wordt gekookt.
Je verhuist naar een andere samenleving, met andere regels, andere gewoonten, andere verhoudingen tussen mensen en vaak ook een andere manier waarop de overheid functioneert. Sommige dingen zullen je waarschijnlijk veel beter bevallen dan in Nederland, terwijl andere zaken je binnen enkele maanden tot razernij kunnen drijven. Dat hoort erbij.
Ergernissen worden gewoon vervangen
Dat is misschien een van de minder romantische kanten van emigreren. Je laat een aantal ergernissen achter, maar krijgt er vrijwel gegarandeerd nieuwe voor terug.
Wie Nederland te bureaucratisch vindt, kan in een Zuid-Europees gemeentehuis of een Hongaars ziekenhuis een leerzame ochtend beleven. Neem dat maar van mij aan.
Wie Nederlanders afstandelijk vindt, ontdekt misschien dat het in een ander land helemaal niet eenvoudig is om echte vrienden te maken. Wie droomt van een goedkoper leven merkt dat lokale inkomens vaak eveneens lager liggen. En wie denkt dat een rustig dorp op het Franse platteland ideaal is, kan na verloop van tijd ontdekken dat rust ook betekent dat er op dinsdagavond werkelijk helemaal niets gebeurt.
Dat zijn voor mij geen argumenten om thuis te blijven. Het zijn wel redenen om eerlijk te kijken naar wat emigreren in de praktijk inhoudt.
Ook onderzoek onder mensen die al in het buitenland wonen laat zien hoe breed die dagelijkse werkelijkheid is. In het internationale Expat Insider-onderzoek van 2025 werden meer dan 10.000 mensen ondervraagd die buiten hun geboorteland wonen. Hun tevredenheid wordt bepaald door veel meer dan alleen klimaat of inkomen. Gezondheidszorg, veiligheid, vervoer, financiën, werk, bureaucratie, sociale contacten en de mogelijkheid om je ergens thuis te voelen spelen allemaal een rol.
Dat vind ik eigenlijk veelzeggend, omdat wij bij de keuze voor een emigratieland graag kijken naar huizen op Funda-achtige websites, temperaturen in januari en de prijs van een glas wijn. Een paar jaar later wordt je oordeel over precies hetzelfde land misschien vooral bepaald door de huisarts, je buren, de belastingdienst en de vraag of je inmiddels iemand hebt die je kunt bellen wanneer je auto niet start.
Emigreren gaat uiteindelijk verrassend vaak over heel gewone dinsdagen.
De vakantie is een gevaarlijke adviseur
Een andere valkuil is dat het land waarnaar je wilt emigreren vaak ook het land is waar je graag vakantie viert. Dat is logisch, want tijdens een vakantie zie je een land meestal van zijn aantrekkelijkste kant. Je hebt vrij, er hoeft weinig, het terras is dichtbij en wanneer het ergens tegenvalt, rijd je de volgende ochtend gewoon naar een ander dorp.
Tijdens een emigratie moet in datzelfde land echter je internetverbinding worden gerepareerd en begint het echte leven.
De bakker die tijdens je vakantie zo gezellig een paar woorden met je wisselt, is niet automatisch je nieuwe vriendenkring. Dat prachtige bergdorp kan in november akelig stil zijn. En dat charmante oude huis waar je onmiddellijk verliefd op werd, blijkt misschien ook een dak, drie buitenmuren en een verwarmingssysteem te hebben uit een tijdperk waarin duurzaamheid vooral betekende dat iets honderd jaar meeging.
Wie serieus over emigreren nadenkt, zou daarom niet alleen moeten kijken naar wat hij mooi vindt aan een land. Je moet ook proberen te ontdekken welke dagelijkse werkelijkheid bij dat land en die streek hoort, want uiteindelijk is dat de omgeving waarin je gaat wonen en leven.
Wat wil je eigenlijk vinden?
Daarmee komen we bij de vraag die naar mijn idee veel belangrijker is dan de vraag waarom je weg wilt. Wat hoop je ergens anders te vinden?
Misschien wil je meer ruimte en is dat een vrij concrete wens. Misschien wil je een vriendelijker klimaat omdat je graag buiten leeft. Misschien wil je minder werken, eenvoudiger wonen en meer tijd hebben. Het kan ook zijn dat je vooral natuur zoekt, juist in een internationale stad wilt wonen of simpelweg behoefte hebt aan een nieuw avontuur.
Dat zijn positieve redenen, omdat je vervolgens kunt onderzoeken of het land dat je op het oog hebt die verwachtingen werkelijk kan waarmaken. Dat is heel wat anders dan beginnen met de gedachte dat je hier niet meer wilt zijn.
Wie alleen weet waarvan hij weg wil, heeft duizenden mogelijke bestemmingen. Wie daarentegen weet hoe hij wil leven, kan veel gerichter gaan zoeken naar landen en regio’s die daarbij passen. Op dat moment wordt een emigratieplan ineens een stuk concreter.
Je eigen leven verhuist gewoon mee
Er bestaat een nogal afgezaagde uitspraak over emigratie: je neemt jezelf mee. Hij is afgezaagd omdat hij waar is.
Als je in Nederland een hekel hebt aan je werk, lost een Spaans terras dat gevoel misschien tijdelijk op, maar uiteindelijk moet er meestal toch weer geld worden verdiend. Als je relatie niet goed loopt, wordt die niet vanzelf beter omdat er palmbomen naast het zwembad staan. En wie zich in Nederland eenzaam voelt, kan in Portugal een prachtige woning kopen en zich daar vervolgens in een veel mooier decor nog steeds alleen voelen.
Dat betekent niet dat een andere omgeving geen enorme invloed op je leven kan hebben. Natuurlijk kan dat wel. Meer zon kan ervoor zorgen dat je vaker buiten bent. Goedkoper wonen kan financiële ruimte geven. Minder woon-werkverkeer kan je dagelijks uren opleveren. Een andere cultuur kan beter bij je passen en meer natuur kan werkelijk iets doen met je gevoel van welzijn. Het verschil is dat dit veranderingen zijn die je kunt benoemen en onderzoeken.
„In Nederland ben ik ongelukkig, dus in Spanje word ik gelukkig” is geen plan. De gedachte dat je minder wilt werken, kleiner wilt wonen, vaker buiten wilt zijn en hebt uitgerekend dat je inkomen dat in een bepaalde regio van Spanje mogelijk maakt, begint daar al veel meer op te lijken.
Nederland wordt op afstand soms weer verrassend aardig
Er gebeurt na een emigratie nog iets grappigs. Nederland blijkt vanuit het buitenland soms eigenschappen te hebben die je voor vertrek nauwelijks meer zag.
Je ontdekt opeens dat veel overheidszaken behoorlijk goed digitaal geregeld waren, dat mensen afspraken meestal nakomen, dat winkels opmerkelijk lange openingstijden hebben en dat iedereen je volledig verstaat. Ook valt ineens op dat de Nederlandse wegen over het algemeen best goed onderhouden zijn en dat een aannemer die zegt dinsdag om negen uur te komen in Nederland in de vijzel alle gevallen daadwerkelijk op zal dinsdag verschijnen.
Je kunt zelfs dingen gaan missen waarvan je voor vertrek niet wist dat je eraan gehecht was. Tegelijkertijd ontdek je in je nieuwe land waarschijnlijk ook zaken waarvan je nooit meer afstand wilt doen. Misschien is dat de manier waarop mensen tijd voor elkaar maken, misschien het klimaat, het eten, de ruimte, de bergen, de veiligheid, de spontaniteit, de lagere woonlasten of gewoon het prettige gevoel dat je leven daar beter bij je past.
Op dat moment is er iets belangrijks gebeurd. Je woont er dan niet meer omdat je Nederland niet leuk vond, maar omdat je daar werkelijk wilt wonen. Dat is volgens mij het punt waarop een emigratie echt volwassen wordt.
En als je terugkomt?
Daar hoort nog iets bij. Een emigratie hoeft niet voor de rest van je leven te duren om geslaagd te zijn. Volgens het CBS keert uiteindelijk een aanzienlijk deel van de in Nederland geboren emigranten terug naar Nederland. Dat relativeert nogal wat, omdat wij de neiging hebben emigratie te behandelen alsof je bij vertrek een contract ondertekent waarin staat dat je tot je dood in het buitenland moet blijven.
Wie na vijf of tien jaar terugkomt, zou het dan blijkbaar niet hebben gered. Ik vind dat een vreemde manier om ernaar te kijken. Je kunt tien prachtige jaren in Frankrijk hebben gewoond en daarna weer behoefte krijgen aan Nederland. Je kunt vanwege kinderen terugkeren, omdat je ouders ouder worden, vanwege werk, gezondheid of een relatie. Misschien ben je het land waar je ooit dol op was uiteindelijk ook gewoon een beetje zat.
Mensen veranderen en landen veranderen eveneens. Terugkeren maakt een emigratie niet mislukt, net zoals in Nederland blijven niet automatisch betekent dat je de juiste keuze hebt gemaakt. Uiteindelijk gaat het erom dat je leven past bij wat jij op dat moment belangrijk vindt.
Maak twee lijstjes, maar wees streng voor jezelf
Wanneer je serieus over emigreren nadenkt, zou ik daarom iets heel eenvoudigs doen. Pak een vel papier en schrijf op de ene helft alles wat je aan Nederland dwarszit, zoals de huizenprijzen, de drukte, het klimaat, de politiek, de belastingen, de regelgeving of je werk.
Schrijf vervolgens op de andere helft wat je in het buitenland werkelijk zoekt en kijk daarna vooral naar die tweede helft.
Wanneer daar alleen „zon”, „goedkoper huis” en „meer rust” staat, zou ik nog even verder denken. Vraag jezelf af hoe je je dagen wilt doorbrengen, of je graag mensen om je heen hebt of juist afzondering zoekt en hoe belangrijk familie voor je is. Denk ook na over werk, ondernemen, voorzieningen, gezondheidszorg, openbaar vervoer en de vraag of je kunt leven in een land waarvan je de taal misschien jarenlang niet volledig beheerst.
En wellicht is de belangrijkste vraag wel of je jezelf daar ook ziet wonen op een grauwe dinsdag in februari, wanneer je gewoon thuis bent, de boodschappen zijn gedaan, de regen tegen het raam slaat, de auto naar de garage moet en er een brief van de lokale belastingdienst op tafel ligt waarvan je de eerste alinea drie keer moet lezen.
Wil je er dan nog steeds wonen? Als het antwoord ja is, zou het zomaar kunnen dat je een heel goede reden hebt om te emigreren.
Ga ergens naartoe
Ik wil niemand ervan overtuigen dat je alleen met verheven motieven mag emigreren. Integendeel, irritatie kan een uitstekende aanleiding zijn om eindelijk eens serieus na te denken over hoe je de rest van je leven wilt inrichten.
Misschien heb je het in Nederland inderdaad wel gezien, en daar kan van alles achter zitten. Laat dat gevoel alleen het begin van je zoektocht zijn en niet het eindpunt van je redenering. Onderzoek niet uitsluitend wat er volgens jou mis is met het land dat je verlaat, maar vooral ook wat goed is aan het leven dat je ergens anders wilt opbouwen. Want uiteindelijk is dat volgens mij de beste basis voor een emigratie.
Je mag best weg willen uit Nederland, zolang je er maar voor zorgt dat je nog liever ergens anders naartoe wilt.
☕ Vind je deze en alle andere informatie op onze site waardevol? Steun mijn team en mij met een kleine donatie en help op die manier Grenzenloos gratis en onafhankelijk te houden. Zie: Samen houden we het gratis!
