Eerder stoppen met werken en vervolgens naar het buitenland verhuizen. Voor veel Nederlanders is dat een aantrekkelijk vooruitzicht. Je laat je werkgeverspensioen eerder ingaan, verkoopt misschien je woning en begint aan een volgende levensfase in Spanje, Frankrijk of Hongarije. Bij die plannen hoort een vraag die gemakkelijk te laat op tafel komt: hoe regel je de zorgverzekering tot je AOW krijgt?
Juist op dat punt veranderen de regels. Een Nederlands vroegpensioen biedt voor nieuwe situaties straks geen zelfstandige toegang meer tot de zorgregeling via het CAK in de EU/EER en Zwitserland. Wie al op deze grond onder het CAK valt, behoudt volgens het CAK zijn rechten. Het verschil tussen bestaande en toekomstige gevallen is dus essentieel (bron: CAK). CAK
De beoogde ingangsdatum is 1 november 2026. Daar zit bij het schrijven van dit artikel op 16 oktober nog een kanttekening aan. De Raad van de EU heeft de herziening op 28 september aangenomen. De verordening treedt in werking op de eerste dag van de maand na publicatie in het Europese Publicatieblad. Het CAK spreekt op zijn website nog van een verwachte ingangsdatum. Hieronder houd ik daarom 1 november aan als aangekondigde datum, zonder die als definitief bevestigde datum te presenteren (bronnen: Raad van de EU en CAK). Consilium
Wat het CAK eigenlijk voor je regelt
De term ‘verzekerd via het CAK’ kan verwarrend zijn. Het CAK is geen gewone zorgverzekeraar waar je een polis uitzoekt. Het voert afspraken uit over zorgkosten van mensen die buiten Nederland wonen. Onder voorwaarden blijft Nederland financieel verantwoordelijk voor hun zorg. Dat heet verdragsrecht.
Met een document S1 kun je je dan inschrijven bij de bevoegde zorginstelling in je woonland. Je krijgt daar zorg volgens de wettelijke regels en het pakket van dat land. Voor die regeling betaal je een verdragsbijdrage. Je Nederlandse paspoort of het feit dat je jarenlang premie hebt betaald, geeft op zichzelf geen toegang tot deze regeling (bronnen: CAK en Europese Commissie).
Dat onderscheid doet ertoe. Emigreren betekent dat opnieuw moet worden vastgesteld welk land verantwoordelijk is. Je kunt niet zelf kiezen om je Nederlandse basisverzekering gewoon aan te houden omdat dat vertrouwd voelt. Laat de betrokken instanties beoordelen welke wetgeving voor jou geldt, zeker als je naast je pensioen nog werkt.
Welke inkomsten straks onvoldoende zijn
De aanpassing zit in de Nederlandse bepalingen van bijlage XI bij Europese verordening 883/2004. Daar verdwijnt voor nieuwe gevallen de bijzondere gelijkstelling waardoor bepaalde niet-wettelijke pensioenen en overbruggingsuitkeringen toegang geven tot het verdragsrecht. De aangenomen tekst bevat ook een bepaling die bestaande gevallen beschermt (bron: data.consilium.europa.eu).
Het gaat volgens het CAK onder meer om vroegpensioen, flexibel pensioen, keuzepensioen, RVU, de overbruggingsuitkering OBR en bepaalde militaire, spoorweg- en wachtgeldregelingen. Een vervroegd werkgeverspensioen wordt dus anders behandeld dan AOW. Wettelijke inkomsten zoals AOW, Anw van de SVB, WAO, WIA en Wajong blijven volgens het CAK wel een mogelijke grondslag, mits je aan de overige voorwaarden voldoet.
Leef je van spaargeld, overwaarde of een particuliere lijfrente, dan mag je evenmin zomaar aannemen dat het CAK je zorg regelt. Laat vaststellen welke inkomsten in jouw geval meetellen. Een pensioenberekening van je pensioenfonds vertelt hoeveel geld je krijgt, maar geeft geen uitsluitsel over je zorgrechten na emigratie.
Al geëmigreerd en aangesloten bij het CAK
Neem een fictief echtpaar dat sinds 2025 in Frankrijk woont. Beiden ontvangen een vroegpensioen en vallen op die grond al onder het CAK. Zij hoeven volgens de gepubliceerde CAK-uitleg door deze wijziging geen vervangende verzekering te zoeken. Hun bestaande recht blijft behouden.
Voor hen is er dus geen reden om uit angst voor november alvast hun aansluiting op te zeggen. Wel blijven wijzigingen in werk, pensioen of woonplaats iets om door te geven. Bescherming van een bestaande situatie betekent niet dat iedere latere verandering zonder gevolgen blijft.
Een ander geval is iemand die al jaren in het buitenland woont, maar pas in december zijn Nederlandse vroegpensioen laat ingaan. Die moet zijn situatie opnieuw laten beoordelen. Alleen een eerdere emigratiedatum is onvoldoende om aan te nemen dat het oude recht geldt. Het gaat om de combinatie van wonen, de relevante uitkering en de aansluiting bij het CAK.
Vertrekken na de aangekondigde ingangsdatum
Stel dat Peter 63 is en in januari 2027 naar Hongarije verhuist. Hij ontvangt uitsluitend een vervroegd werkgeverspensioen. In zijn begroting had hij gerekend op zorg via het CAK. Onder de nieuwe regels kan dat vroegpensioen daarvoor niet meer de zelfstandige basis zijn.
Peter moet vóór vertrek laten vaststellen of hij toegang heeft tot het Hongaarse publieke stelsel en onder welke voorwaarden. Lukt dat niet, dan moet hij een passende andere dekking regelen. Een Nederlandse kennis die al jaren in Hongarije woont en wél via het CAK is aangesloten, is geen bewijs dat Peter dezelfde route kan volgen.
Dit is precies waarom ik bij emigratieplannen altijd naar de persoonlijke situatie wil kijken. Twee Nederlanders van dezelfde leeftijd kunnen in hetzelfde dorp wonen en toch een verschillende zorgregeling hebben. Vergelijk daarom de juridische grondslag en de ingangsdata, voordat je de maandbedragen naast elkaar legt.
Wat betekent dit financieel?
Een verzekering via het CAK was ook onder de oude regeling geen gratis voorziening. De verdragsbijdrage bestaat uit een vast bedrag en inkomensafhankelijke onderdelen, met toepassing van de woonlandfactor. Inkomen, woonland en gezinssituatie beïnvloeden de uitkomst. Het CAK biedt daarvoor een rekenhulp (bron: CAK).
Je kunt daarom niet zeggen dat iedereen door deze wijziging automatisch honderden euro’s per maand duurder uit is. Dat hangt af van de vervangende regeling én van de bijdrage die je anders zou betalen. Ook eigen betalingen en aanvullende dekking horen bij de vergelijking.
Een fictief rekenvoorbeeld maakt dit duidelijk. Stel dat iemand in zijn emigratiebegroting € 180 per maand had opgenomen voor de totale CAK-bijdrage. Een vervangende polis kost in dit voorbeeld € 320. Het verschil is € 140 per maand, oftewel € 1680 per jaar. Over vier jaar is dat € 6720, als de bedragen gelijk blijven.
Deze bedragen zijn uitsluitend rekenaannames, geen CAK-berekening of verzekeringsaanbod. Ze laten zien waarom je de hele overbruggingsperiode moet doorrekenen. Voeg ook een reserve toe voor kosten die je volgens de polis zelf moet dragen. Een lage maandpremie kan weinig zeggen wanneer juist de behandeling die je nodig hebt buiten de dekking valt.
Spanje heeft ook een publieke mogelijkheid
Het zou onjuist zijn om te stellen dat iedereen zonder CAK-recht aangewezen is op een commerciële verzekeraar. Aansluiting bij het sociale stelsel van het woonland kan eveneens een mogelijkheid zijn. Laat de bevoegde instantie beoordelen of je daarvoor in aanmerking komt.
Spanje kent bijvoorbeeld het convenio especial, een betaalde aansluiting bij de publieke gezondheidszorg. Het Spaanse ministerie van Volksgezondheid noemt een maandbijdrage van € 60 voor mensen jonger dan 65 jaar en € 157 vanaf 65 jaar. Je moet aan de toelatingsvoorwaarden voldoen en geen ander publiek zorgrecht hebben. De aanvraag loopt via de bevoegde regionale instantie (bron: Ministerio de Sanidad Vacantes en organismos internacionales).
Een fictief stel van 62 en 64 betaalt bij toelating samen € 120 per maand, dus € 1440 per jaar. Zodra de oudste 65 wordt, komt dat bij gelijkblijvende tarieven op € 217 per maand. Vanaf het moment dat beiden 65 zijn, is het samen € 314. De Spaanse leeftijdsgrens van 65 jaar staat daarbij los van hun Nederlandse AOW-leeftijd.
Die bedragen zijn geen volledige zorgbegroting. Geneesmiddelen buiten het ziekenhuis komen bij deze regeling volledig voor rekening van de patiënt. Ook de verblijfsvoorwaarden verdienen aandacht. Bij het vereiste voorafgaande verblijfsjaar kunnen volgens de ministeriële uitleg perioden in andere EU/EER-landen, Zwitserland of het Verenigd Koninkrijk meetellen. Neem dus niet zonder onderzoek aan dat je altijd eerst een jaar in Spanje moet wachten.
Wanneer je partner al AOW krijgt
Een leeftijdsverschil tussen partners kan een andere oplossing mogelijk maken. Denk aan Marianne van 68 en Kees van 62. Marianne ontvangt AOW en heeft verdragsrecht. Kees heeft alleen vroegpensioen.
Volgens het CAK kan een partner mogelijk worden meeverzekerd. De bevoegde zorgverzekeraar of zorginstelling in het woonland beslist daarover. In sommige landen speelt ook mee of je getrouwd bent. Laat dus vooraf beoordelen hoe het eigen vroegpensioen van Kees en hun gezinssituatie worden behandeld.
Meeverzekerd betekent bovendien niet automatisch kosteloos. Voor een meeverzekerd volwassen gezinslid kent het CAK een nominale bijdrage, waarop de woonlandfactor wordt toegepast. Vraag daarom zowel naar toelating als naar de financiële gevolgen. Een mondeling antwoord dat ‘partners meestal meekunnen’ is te weinig om je verhuizing op te baseren.
De verzekering moet ook bruikbaar zijn
Wanneer je een particuliere verzekering onderzoekt, zou ik verder kijken dan de prijs op de website. Vraag schriftelijk hoe bestaande aandoeningen, lopende behandelingen en medicijnen worden behandeld. Controleer eventuele wachttijden, maximumbedragen, eigen betalingen en de voorwaarden bij het ouder worden. Laat bevestigen vanaf welke dag de dekking werkelijk ingaat.
Stel dat je iedere drie maanden een specialist bezoekt. Dan wil je vooraf weten of die controles worden vergoed, waar je terechtkunt en of vooraf toestemming nodig is. Een polis die geschikt lijkt voor iemand zonder medische klachten kan voor jouw situatie heel anders uitpakken.
Kijk ook naar bezoeken aan Nederland. Via de CAK-regeling hebben verdragsgerechtigden in de EU/EER en Zwitserland recht op basiszorg in Nederland. Met een andere verzekering moet je opnieuw nagaan welke dekking daarvoor bestaat. Geplande behandeling en noodzakelijke zorg tijdens een tijdelijk bezoek zijn verschillende vragen.
Een Europese zorgpas vervangt daarbij geen regeling voor permanente vestiging. De Spaanse overheid benadrukt expliciet dat deze pas bedoeld is voor tijdelijk verblijf. Neem je huidige pas dus niet als bewijs dat je na emigratie klaar bent met het verzekeringsvraagstuk.
Wanneer de AOW ingaat
De overbruggingsperiode kan enkele maanden duren, maar ook meerdere jaren. Wanneer de AOW ingaat, ontstaat opnieuw een mogelijke grondslag voor verdragsrecht. Dat vraagt een nieuwe beoordeling en aanmelding. Heb je ook een pensioen uit je woonland dat daar zorgrecht geeft, of werk je daar nog, dan kan dat land verantwoordelijk zijn.
Plan die overgang ruim vooraf. Vraag wanneer je huidige dekking mag eindigen en vanaf welke datum de nieuwe regeling geldt. Zeg een buitenlandse polis pas op wanneer de aansluiting is bevestigd. Houd ook rekening met een andere maandelijkse inhouding op je pensioen zodra de verdragsbijdrage verschuldigd wordt.
Verwar dit niet met AOW-opbouw. Zorgrecht via het CAK betekent niet automatisch dat je Nederlandse AOW blijft opbouwen. Volgens de SVB ben je bij wonen of werken buiten Nederland meestal niet meer AOW-verzekerd. Ieder onverzekerd jaar betekent in beginsel 2 procent minder AOW. Vrijwillige voortzetting kan onder voorwaarden mogelijk zijn en kent een aanvraagtermijn (bron: SVB).
Wat je vóór vertrek wilt weten
Voor een vertrek rond november zou ik schriftelijk laten bevestigen welke datum en welk recht voor jouw situatie gelden. Alleen eerder een aanvraag indienen biedt geen zekerheid wanneer je pas na de wijziging emigreert. Waren zowel je vroegpensioen als je wonen in een verdragsland al vóór de grensdatum begonnen, maar ben je nog niet aangemeld, neem dan contact op met het CAK over beoordeling met terugwerkende kracht.
Deze wijziging betreft de EU/EER en Zwitserland. Voor andere verdragslanden, waaronder Turkije en het Verenigd Koninkrijk, geeft het CAK een andere uitleg. Trek conclusies voor Spanje dus niet zonder meer door naar iedere buitenlandse bestemming.
Mijn advies is om je emigratiebegroting in perioden te verdelen: de eerste maanden na vertrek, de jaren tot AOW en de situatie daarna. Zet bij iedere periode het bevestigde zorgrecht, de totale kosten en de noodzakelijke handelingen. Doe dat voor beide partners afzonderlijk.
Eerder stoppen en emigreren kan nog steeds een goed plan zijn. De zorgregeling verdient alleen een plaats aan het begin van dat plan. Je wilt kunnen genieten van de vrijheid waarvoor je hebt gespaard, met de zekerheid dat ook een doktersbezoek of ziekenhuisopname goed geregeld is.
☕ Vind je deze en alle andere informatie op onze site waardevol? Steun mijn team en mij met een kleine donatie en help op die manier Grenzenloos gratis en onafhankelijk te houden. Zie: Samen houden we het gratis!
