Wie in Spanje woont en inkomen uit Nederland ontvangt, krijgt vroeg of laat te maken met het belastingverdrag tussen beide landen. Dat verdrag bepaalt in belangrijke mate welk land belasting mag heffen over bijvoorbeeld pensioen, AOW, loon en bepaalde andere inkomsten. Vooral voor Nederlandse gepensioneerden in Spanje is dat verdrag daarom van groot belang.En daar staat iets ingrijpends te gebeuren.
Nederland en Spanje hebben overeenstemming bereikt over een volledig nieuw belastingverdrag. Het huidige verdrag dateert namelijk nog uit 1971 en is inmiddels ouder dan menig Nederlandse emigrant die er gebruik van maakt.
Toch is er iets merkwaardigs aan de hand. Hoewel Nederland en Spanje het inhoudelijk al grotendeels eens zijn, is het nieuwe verdrag op 14 augustus 2026 nog altijd niet ondertekend. En zolang die handtekeningen ontbreken, blijft ook de volledige tekst achter slot en grendel.
Daarmee weten we inmiddels behoorlijk veel over het nieuwe verdrag, maar juist over het onderwerp waar duizenden Nederlandse gepensioneerden nieuwsgierig naar zijn, weten we nog te weinig.
Een belastingverdrag uit 1971
Het huidige belastingverdrag tussen Nederland en Spanje werd op 16 juni 1971 in Madrid ondertekend en trad in 1972 in werking. Wie de oorspronkelijke tekst leest, waant zich soms werkelijk in een andere tijd. In het verdrag worden bijvoorbeeld Spaanse belastingen genoemd die allang niet meer bestaan. Toch vormt dit verdrag nog steeds de basis voor de verdeling van de belastingheffing tussen beide landen. (Bron: Boe.es)
Nederland en Spanje begonnen al in 2013 met onderhandelingen over een opvolger. In december 2021 werd een ontwerptekst ambtelijk afgerond, wat in verdragstaal een rubricering wordt genoemd. In april 2023 gaf de Nederlandse ministerraad vervolgens goedkeuring om het nieuwe verdrag te sluiten. Daarna bleken toch nog enkele technische punten open te staan. Daarover bereikten beide landen pas eind 2025 overeenstemming.
Ook Spanje heeft inmiddels groen licht gegeven. De Spaanse ministerraad gaf op 10 maart 2026 formeel toestemming om het nieuwe verdrag te ondertekenen. De Nederlandse regering meldde op 23 april vervolgens dat met Spanje een akkoord was bereikt en dat gezocht werd naar een geschikt moment voor de ondertekening. (Bron: La Moncloa)
Dat moment laat opvallend lang op zich wachten. In de Spaanse officiële verdragenlijst staat bij Nederland nog steeds alleen de rubricering van 17 december 2021 vermeld en is de kolom voor de ondertekening leeg. Ook in de Nederlandse Verdragenbank staat nog steeds het oude verdrag uit 1971 als het geldende belastingverdrag met Spanje. (Bron: Hacienda)
Voorlopig verandert er dus nog niets.
Vooral pensioenen maken het spannend
Dat het nieuwe verdrag juist onder gepensioneerde Nederlanders in Spanje zoveel aandacht krijgt, is goed te verklaren. Onder het huidige verdrag ligt het heffingsrecht over particuliere pensioenen in beginsel bij het woonland.
Woon je fiscaal in Spanje en ontvang je bijvoorbeeld een Nederlands bedrijfspensioen, dan bepaalt artikel 19 van het huidige verdrag dat dit pensioen in principe uitsluitend in Spanje mag worden belast. Voor pensioenen die voortkomen uit een overheidsdienstverband gelden andere regels. Die kunnen volgens artikel 20 in Nederland worden belast. Bij een ABP-pensioen is daarom niet uitsluitend van belang dat het pensioen door ABP wordt betaald. Het gaat er ook om uit welk soort dienstverband het pensioen is opgebouwd. (Bron: Boe.es)
Ook de Nederlandse AOW wordt onder het huidige verdrag in beginsel aan Spanje als woonland toegewezen. Dat is in Nederlandse rechtspraak eveneens bevestigd. (Bron: Rechtspraak)
Voor veel Nederlandse gepensioneerden is de huidige situatie daardoor overzichtelijk. Ze wonen in Spanje en betalen daar belasting over hun AOW en hun particuliere Nederlandse pensioen. Een Nederlands overheidspensioen kan daarop een uitzondering vormen. Maar op dit punt zou het nieuwe belastingverdrag voor een forse verandering kunnen zorgen.
Nederland wil pensioenen liever zelf belasten
Nederland heeft zijn fiscale verdragsbeleid de afgelopen jaren namelijk gewijzigd. Bij nieuwe belastingverdragen probeert Nederland veel nadrukkelijker het recht te behouden om belasting te heffen over pensioenen die in Nederland zijn opgebouwd.
De gedachte daarachter is begrijpelijk. Tijdens de opbouw van een Nederlands pensioen is vaak fiscaal voordeel genoten. Premies konden bijvoorbeeld van het belastbare inkomen worden afgetrokken of pensioenopbouw vond plaats zonder dat daar op dat moment inkomstenbelasting over werd betaald. Nederland vindt daarom dat het ook belasting moet kunnen heffen wanneer dat pensioen later wordt uitgekeerd, zelfs wanneer de ontvanger inmiddels in een ander land woont.
In het Nederlandse verdragsbeleid wordt daarom als uitgangspunt een bronstaatheffing over pensioenen nagestreefd. De bronstaat is in dit geval Nederland, omdat het pensioen daar is opgebouwd. Dat beleid omvat in beginsel ook socialezekerheidspensioenen. (Bron: Officiële Bekendmakingen)
Bij nieuwere verdragen zien we dat steeds vaker terug. Het ligt daarom voor de hand dat Nederland ook tijdens de onderhandelingen met Spanje heeft geprobeerd meer heffingsrecht over Nederlandse pensioenen te krijgen. Maar hier moeten we een duidelijke grens trekken tussen wat aannemelijk is en wat we daadwerkelijk weten. De tekst van het nieuwe verdrag is namelijk nog steeds niet gepubliceerd.
We kunnen daarom op dit moment niet met zekerheid zeggen of Nederland straks alle particuliere Nederlandse pensioenen van inwoners van Spanje mag belasten. We weten evenmin zeker of AOW onder een Nederlandse bronstaatheffing komt te vallen, of er een inkomensgrens wordt gebruikt en of voor bestaande emigranten een overgangsregeling wordt opgenomen.
Dat zijn nu juist de details die voor de portemonnee van Nederlandse emigranten het verschil kunnen maken.
De regering erkent de onrust
Dat deze onzekerheid geen theoretisch probleem is, bleek vorig jaar al. Ik publiceerde op 4 juli 2025 een artikel over de onrust onder Nederlandse gepensioneerden in Spanje. Aanleiding was een brief van belangenorganisatie VBNGB aan het ministerie van Financiën. De organisatie vroeg de regering om bij publicatie van het nieuwe verdrag meteen duidelijk te maken wat de financiële gevolgen voor gepensioneerden zouden zijn.
Mijn artikel kreeg een bijzonder vervolg. BBB-Kamerlid Agnes Joseph stelde op 26 augustus 2025 Kamervragen over de gevolgen van het nieuwe belastingverdrag. In de officiële Kamervragen werd mijn artikel op Grenzenloos.nl expliciet als bron genoemd.
Staatssecretaris Heijnen bevestigde vervolgens dat hij bekend was met de bezorgdheid onder Nederlandse gepensioneerden. Nog belangrijker was zijn antwoord op de vraag of het ministerie berekeningen wilde maken van de financiële gevolgen. Daarbij werden voorbeelden genoemd van iemand met uitsluitend AOW en gepensioneerden met respectievelijk € 5000 en € 10.000 aanvullend pensioen.
De staatssecretaris ging daarmee akkoord. Hij beloofde de Tweede Kamer bij de publicatie van het verdrag ook voor een aantal voorbeeldsituaties te informeren over de gevolgen voor de belastingdruk. Daarbij waarschuwde hij terecht dat persoonlijke omstandigheden ervoor kunnen zorgen dat de werkelijke uitkomst per persoon verschilt. (Bron: Officiële Bekendmakingen)
Die toezegging is interessant. De regering zegt daarmee nergens letterlijk dat Nederlandse gepensioneerden straks meer belasting gaan betalen. Wel laat de toezegging zien dat de gevolgen groot genoeg kunnen zijn om afzonderlijke berekeningen noodzakelijk te maken.
Wat weten we wél over het nieuwe verdrag?
Hoewel de bepalingen over pensioenen nog geheim zijn, heeft de Spaanse regering al een aantal onderdelen van het nieuwe verdrag bekendgemaakt.
Het nieuwe verdrag moet het verdrag uit 1971 volledig vervangen en is aangepast aan de huidige internationale regels tegen belastingontwijking. Zo komen er bepalingen voor fiscaal transparante entiteiten. Dat zijn bijvoorbeeld bepaalde samenwerkingsvormen waarbij voor de belastingheffing door een onderneming heen wordt gekeken naar de achterliggende deelnemers.
Ook bevat het nieuwe verdrag een zogenoemde principal purpose test. Daarmee kan een belastingvoordeel uit het verdrag worden geweigerd wanneer een constructie in hoofdzaak is opgezet om dat verdragsvoordeel te verkrijgen.
Verder worden de mogelijkheden beperkt om inkomen via een vaste inrichting in een derde land met een zeer lage belastingheffing te laten lopen. Het verdrag wordt daarmee aangepast aan de internationale BEPS-afspraken van de OESO tegen belastingontwijking. (Bron: La Moncloa)
Ook de procedure voor conflicten tussen beide belastingdiensten wordt gemoderniseerd. Als Nederland en Spanje het niet eens worden over de belastingheffing, kan in bepaalde situaties uiteindelijk arbitrage mogelijk worden. Dat is voor gewone emigranten misschien minder zichtbaar, maar kan bij complexe belastinggeschillen wel degelijk belangrijk zijn.
Voor bedrijven en vermogende particulieren bevat het verdrag waarschijnlijk nog veel meer veranderingen. Welke dat precies zijn, weten we pas wanneer de volledige tekst beschikbaar komt.
Pas op met de grens van € 15.000
Ondertussen verschijnen op internet al concrete verhalen over de nieuwe pensioenregeling. Zo wordt regelmatig een bedrag van € 15.000 genoemd. Nederland zou volgens die berichten pas belasting mogen heffen wanneer het Nederlandse pensioen hoger is dan € 15.000 per jaar. Maar daarvoor is op dit moment geen officiële bevestiging te vinden.
Het bedrag komt waarschijnlijk bekend voor omdat precies zo’n grens bestaat in het belastingverdrag tussen Nederland en Duitsland. Ontvang je als inwoner van Duitsland Nederlandse pensioen-, lijfrente- en bepaalde socialezekerheidsuitkeringen, dan speelt daar inderdaad een grens van € 15.000 per kalenderjaar. Voor bedragen daarboven kan Nederland onder voorwaarden als bronstaat belasting heffen. (Bron: Officiële Bekendmakingen)
Dat Nederland zo’n systeem ook met Spanje zou kunnen afspreken, is dus voorstelbaar. Daaruit volgt nog niet dat dit ook daadwerkelijk is gebeurd.
Hetzelfde geldt voor verhalen dat alle Nederlandse AOW straks automatisch in Nederland wordt belast, of dat iedere Nederlandse gepensioneerde in Spanje erop achteruitgaat. Zolang de verdragstekst niet openbaar is, zijn zulke conclusies te stellig.
Bovendien zegt alleen het land dat belasting mag heffen nog niet hoeveel belasting je uiteindelijk betaalt. Nederlandse en Spaanse belastingtarieven verschillen, net als vrijstellingen, kortingen en de behandeling van verschillende soorten inkomen. Je totale financiële situatie is daarom minstens zo belangrijk als de verdeling van het heffingsrecht zelf.
Misschien komt er een overgangsregeling
Een andere grote onbekende is het overgangsrecht. Wanneer een belastingverdrag na tientallen jaren wordt vervangen en het heffingsrecht over pensioenen verschuift, kan dat grote gevolgen hebben voor mensen die hun emigratiebeslissing jaren geleden onder de oude regels hebben genomen.
Bij eerdere belastingverdragen heeft Nederland soms overgangsregelingen afgesproken. Dat gebeurde bijvoorbeeld bij het nieuwe belastingverdrag met Duitsland. Daar golden gedurende een overgangsperiode bijzondere regels voor bepaalde bestaande gevallen. Of zo’n regeling ook in het nieuwe verdrag met Spanje komt, weten we (nog) niet.
Dat is een belangrijk punt. Er wonen veel Nederlanders al jarenlang in Spanje. Sommigen hebben hun financiële planning, de verkoop van hun Nederlandse woning en hun pensioenstrategie mede gebaseerd op het bestaande belastingverdrag. Voor hen kan het verschil groot zijn tussen een regeling die onmiddellijk voor iedereen ingaat en een regeling waarbij bestaande gevallen tijdelijk worden ontzien.
Ook hierover zal pas duidelijkheid ontstaan wanneer de tekst wordt gepubliceerd.
Wanneer gaat het nieuwe verdrag dan gelden?
Zelfs na ondertekening verandert er niet onmiddellijk iets. Eerst moeten Nederland en Spanje het verdrag formeel ondertekenen. Daarna volgt in beide landen een goedkeuringsprocedure. In Nederland wordt het verdrag aan het parlement voorgelegd. Pas wanneer beide landen hun constitutionele procedures hebben afgerond en elkaar daarvan officieel op de hoogte hebben gebracht, kan het verdrag in werking treden. Daarna bepaalt de tekst zelf vanaf welk belastingjaar de nieuwe regels worden toegepast.
Een ingangsdatum kunnen we daarom op dit moment onmogelijk betrouwbaar noemen. De Nederlandse regering hoopte eerder op ondertekening in de eerste helft van 2026, maar die termijn is inmiddels verstreken. (Bron: Open Overheid)
Het zou dus heel goed kunnen dat het huidige belastingverdrag nog geruime tijd van toepassing blijft.
Voorlopig hoef je niets te veranderen
Woon je al in Spanje en ontvang je inkomen uit Nederland, dan is er op dit moment geen reden om vanwege het nieuwe verdrag iets aan je belastingaangifte of pensioen te veranderen. Het verdrag uit 1971 geldt nog steeds.
Overweeg je binnenkort naar Spanje te emigreren en speelt Nederlands pensioen een belangrijke rol in je inkomen, dan is het nieuwe verdrag wel iets om rekening mee te houden. Zeker wanneer je pensioen binnenkort ingaat, kan de uiteindelijke tekst gevolgen hebben voor de vraag waar je belasting betaalt en hoeveel je netto overhoudt.
Een emigratiebeslissing uitsluitend baseren op de huidige fiscale behandeling van je pensioen zou ik daarom niet verstandig vinden. De regels gaan vrijwel zeker veranderen. Hoe groot die verandering wordt, weten we binnenkort hopelijk wel.
En zodra Nederland en Spanje hun handtekening hebben gezet, wordt het pas echt interessant. Dan komt de verdragstekst beschikbaar en kunnen we eindelijk artikel voor artikel bekijken wat er met AOW, particuliere pensioenen, overheidspensioenen, lijfrentes en andere inkomsten gebeurt.
Dat is ook het moment waarop de Nederlandse regering haar toegezegde rekenvoorbeelden zal moeten presenteren.
Ik blijf de ontwikkelingen uiteraard volgen. Zodra het verdrag wordt ondertekend, zal ik de gevolgen voor Nederlanders die al in Spanje wonen of daarheen willen emigreren uitgebreid op een rij zetten.
Dit artikel is geschreven door Eric Jan van Dorp, auteur van onder meer de Succesvol emigreren-boekenreeks en oprichter van Grenzenloos.nl.
☕ Vind je deze en alle andere informatie op onze site waardevol? Steun Eric Jan en zijn team met een kleine donatie en help Grenzenloos gratis en onafhankelijk te houden. Zie: Samen houden we het gratis!
