Soms krijg ik een bericht waarvan ik denk: dit is te technisch om zomaar door te sturen, maar te belangrijk om te laten liggen. Dat had ik deze week bij een bericht van de VBNGB, de Vereniging Belangenbehartiging Nederlands Gepensioneerden in het Buitenland. De vereniging waarschuwt voor een voorgenomen wijziging van Europese regels over sociale zekerheid die voor sommige Nederlandse emigranten behoorlijk vervelend zijn.
Het gaat om mensen die vóór hun AOW-leeftijd naar een ander EU-land willen verhuizen en al een Nederlands pensioen ontvangen. Denk aan iemand die op zijn 64ste stopt met werken, zijn aanvullend pensioen alvast laat ingaan en besluit naar Spanje, Frankrijk, Portugal of een ander EU-land te vertrekken. Maar het kan ook gaan om nabestaanden van een emigrant die in het buitenland woonde.
Dat zijn precies de groepen waar je niet pas achteraf problemen mee wilt krijgen. Want zonder goede zorgverzekering kun je in een ander EU-land niet zomaar rustig gaan wonen.
Hoe werkt het nu?
Als je AOW ontvangt en in een ander EU-land woont, ben je meestal niet meer gewoon in Nederland verzekerd via een Nederlandse zorgverzekeraar. In plaats daarvan val je onder de zogenoemde verdragsregeling. Je schrijft je dan in bij de zorgverzekering van je woonland, maar Nederland blijft verantwoordelijk voor de kosten. In ruil daarvoor betaal je een bijdrage aan het CAK.
Dat systeem is niet altijd eenvoudig, maar het heeft wel een belangrijk voordeel: je hebt toegang tot de reguliere zorg in je woonland. Je hoeft dus niet als oudere Nederlander zelf de markt op om ergens een particuliere zorgverzekering af te sluiten, met alle voorwaarden, uitsluitingen en premies die daarbij kunnen horen.
Tot nu toe konden ook sommige mensen met een Nederlands vroegpensioen onder die regeling vallen. Dus ook als je nog geen AOW had, maar wel al een Nederlands pensioen ontving, kon Nederland in bepaalde gevallen verantwoordelijk blijven voor je zorgkosten in het woonland. Ook meeverzekerde partners konden onder de regeling vallen.
En precies daar zit nu het probleem.
Wat dreigt er te veranderen?
Volgens de VBNGB wil Nederland bij de herziening van Europese Verordening 883/2004 een deel van de bestaande bescherming schrappen. Het gaat dan vooral om verwijzingen naar aanvullende pensioenen, ook wel tweede pijler pensioenen genoemd. In gewone taal: het pensioen dat je via je werkgever hebt opgebouwd.
Als die verwijzingen verdwijnen, kan een Nederlands vroegpensioen vóór de AOW-leeftijd straks niet meer automatisch genoeg zijn om recht te krijgen op zorg ten laste van Nederland. Je hebt dan dus wel Nederlands pensioeninkomen, maar mogelijk geen toegang meer tot de CAK-route.
Voor bestaande gevallen lijkt overgangsrecht te gelden. Wie nu al onder de regeling valt, hoeft dus niet meteen in paniek te raken. De zorg zit vooral bij toekomstige gevallen. Mensen die straks vóór hun AOW-leeftijd naar het buitenland willen vertrekken, kunnen dan tussen wal en schip vallen.
Dat klinkt misschien als een administratief probleem, maar dat is het niet. Het gaat om de vraag of je in je nieuwe woonland goed verzekerd bent. En dat is niet alleen belangrijk voor je gezondheid, maar ook voor je verblijfsrecht. Wie in een ander EU-land wil wonen, moet kunnen aantonen dat hij of zij voldoende verzekerd is voor ziektekosten.
De vreemde jojo-situatie
De VBNGB noemt dit een jojo-situatie, en dat woord is in dit geval goed gekozen. Stel dat je vóór je AOW-leeftijd met een Nederlands vroegpensioen naar Spanje verhuist. Eerst val je mogelijk onder Nederland. Daarna, als de nieuwe regels zo doorgaan, mogelijk niet meer. En zodra je de AOW-leeftijd bereikt, word je weer verdragsgerechtigd en kom je opnieuw bij het CAK terecht.
Je gaat dan dus van Nederlandse dekking naar zelf iets regelen in het woonland, en later weer terug naar verplichte Nederlandse verdragsdekking. Dat is niet alleen onhandig, maar ook onzeker. Juist op een leeftijd waarop je niet meer zomaar door elke particuliere verzekeraar met open armen wordt ontvangen.
Voor nabestaanden kan het nog pijnlijker zijn. Stel dat een echtpaar in Frankrijk woont. De man is verdragsgerechtigd en zijn jongere partner is meeverzekerd. Als hij overlijdt voordat zij zelf de AOW-leeftijd heeft bereikt, kan zij in de problemen komen. Zij woont dan nog steeds in Frankrijk, maar heeft mogelijk niet langer dezelfde Nederlandse zorgdekking. Ze moet dan zelf een oplossing vinden totdat zij zelf AOW krijgt.
Een voorbeeld met bedragen
Neem een echtpaar dat naar Spanje wil verhuizen. Hij is 65 jaar, heeft nog geen AOW, maar laat zijn Nederlandse pensioen alvast ingaan. Dat pensioen bedraagt €2500 bruto per maand. Zijn partner is 63 jaar en heeft nog geen eigen AOW.
Als hij onder de CAK-regeling zou vallen, wordt de bijdrage berekend aan de hand van zijn inkomen, de vaste bijdrage en de woonlandfactor. Voor Spanje is die woonlandfactor in 2026 0,4408. Bij een pensioen van €30.000 per jaar kom je grofweg uit op ongeveer €229 per maand aan verdragsbijdrage voor één persoon. Als er ook nog een volwassen partner meeverzekerd is, loopt dat bedrag op, omdat ook voor die partner een vaste bijdrage meetelt. In dit voorbeeld kom je dan grofweg uit rond de €298 per maand.
Dat zijn geen bedragen om vrolijk van te worden, maar je weet dan in elk geval waar je aan toe bent. Je hebt toegang tot de publieke zorg in Spanje volgens de Spaanse regels. Je hoeft niet eerst te zoeken naar een particuliere verzekering die je accepteert.
Als die CAK-route wegvalt, moet je het zelf gaan regelen. Dan kan een particuliere verzekering nodig zijn. Wat die kost, hangt af van je leeftijd, medische geschiedenis, gekozen dekking en het land waar je woont. Voor iemand van 63 of 65 jaar kan dat stevig oplopen. En belangrijker nog: bestaande aandoeningen kunnen worden uitgesloten of tot extra voorwaarden leiden. Dan is het bedrag op papier nog maar de helft van het verhaal.
Waarom dit voor emigranten belangrijk is
Veel mensen denken bij emigreren vooral aan huizenprijzen, belastingen, klimaat en de kosten van levensonderhoud. Dat begrijp ik goed. Daar schrijf ik zelf ook vaak over. Maar zorgverzekering is minstens zo belangrijk. Zeker als je niet meer werkt, nog geen AOW hebt en wel al afhankelijk bent van pensioeninkomen.
Wie vóór de AOW-leeftijd wil vertrekken, moet dus niet alleen vragen: kan ik leven van mijn pensioen? De vraag moet ook zijn: hoe ben ik verzekerd tot mijn AOW ingaat?
Dat geldt zeker voor stellen met een leeftijdsverschil. Als de ene partner al AOW krijgt en de andere nog niet, of als de ene partner de hoofdverzekerde is en de andere partner meeverzekerd, moet je goed weten wat er gebeurt bij overlijden, scheiding of verandering van inkomen. Dat zijn geen leuke scenario’s om over na te denken, maar ze kunnen wel bepalen of je emigratie financieel en praktisch haalbaar blijft.
Nog geen reden voor paniek, wel reden om op te letten
Het is belangrijk om dit niet groter te maken dan het nu is. De regels zijn nog in beweging. De herziening is Europees gezien ver gevorderd, maar er wordt nog politiek over gesproken. De VBNGB probeert de Tweede Kamer en het Europees Parlement wakker te schudden, zodat toekomstige vroeggepensioneerden en nabestaanden niet in de kou komen te staan.
Mijn advies is daarom simpel: als je al AOW ontvangt en al verdragsgerechtigd bent, verandert er op dit moment waarschijnlijk niet meteen iets. Als je nog moet vertrekken en je wilt dat doen vóór je AOW-leeftijd, dan moet je extra goed opletten. Ga er niet zomaar vanuit dat een Nederlands vroegpensioen automatisch betekent dat Nederland je zorg in het buitenland blijft regelen.
Controleer dit ruim vóór vertrek bij het CAK, je pensioenfonds en eventueel een deskundige die de regels voor jouw woonland kent. Wacht daar niet mee tot je huis in Nederland verkocht is en de verhuiswagen voor de deur staat.
Ik blijf dit onderwerp volgen. Zodra duidelijker wordt of deze wijziging definitief doorgaat en wat de praktische gevolgen zijn voor Nederlanders met pensioenplannen in het buitenland, kom ik erop terug. Want dit is precies zo’n onderwerp dat je liever vóór je emigratie begrijpt dan erna.
Dit artikel is geschreven door Eric Jan van Dorp, auteur van onder meer de Succesvol emigreren-boekenreeks en oprichter van Grenzenloos.nl.
☕ Vind je deze en alle andere informatie op onze site waardevol? Steun Eric Jan en zijn team met een kleine donatie en help Grenzenloos gratis en onafhankelijk te houden. Zie: Samen houden we het gratis!
Grenzenloos werkt samen met diverse partners, waaronder Norsk.nl
