Oostenrijk is zo’n land waarvan veel Nederlanders al snel denken: daar zou ik best kunnen wonen. De bergen, de meren, de nette dorpen, de duidelijke seizoenen, de orde, de rust en het gevoel dat het allemaal nog net iets overzichtelijker is dan in Nederland. Ik begrijp dat goed. Oostenrijk heeft veel wat Nederlanders aanspreekt. Het ligt ook nog eens relatief dichtbij en de taal lijkt op het eerste gezicht niet onoverkomelijk.
Juist daardoor kan Oostenrijk een beetje verraderlijk zijn. Het voelt vertrouwd, terwijl je wel degelijk naar een ander land verhuist. Met andere regels, andere gewoonten, andere instanties, andere contracten, andere scholen en een andere manier van communiceren.
Daarom is er nu mijn nieuwe boek Succesvol emigreren naar Oostenrijk, dat ik samen met Karin Wouters schreef. Het is bedoeld voor iedereen die serieus nadenkt over wonen in Oostenrijk en niet wil blijven hangen in mooie plaatjes en vakantiedromen. Want emigreren begint misschien met verlangen, maar slagen doe je vooral door je goed voor te bereiden.
Een droom is mooi, een plan is beter
In mijn emigratieboeken begin ik nooit bij formulieren, belastingregels of verhuiswagens. Ik begin bij de vraag waarom je eigenlijk weg wilt. Dat klinkt misschien wat filosofisch, maar het is heel praktisch. Als je niet scherp hebt wat je zoekt, kun je ook niet goed beoordelen of Oostenrijk werkelijk bij je past.
Dat zie je ook terug in het verhaal van Annika Derksen in Een nieuw leven in de bergen. Annika en haar gezin wilden in eerste instantie vooral rust, ruimte en natuur. Oostenrijk was niet zomaar een willekeurig land op de kaart. Het was een land waar herinneringen, vakanties en verlangens samenkwamen. Toch bleef het daar niet bij. Ze maakten een stappenplan, onderzochten hun mogelijkheden, verkochten uiteindelijk hun huis en zochten eerst een huurwoning. Dat is precies het soort nuchtere volgorde dat ik in mijn handboeken steeds probeer te benadrukken.
Want wie naar Oostenrijk wil, moet zichzelf vragen stellen die verder gaan dan: vind ik de bergen mooi? Kun je daar werkelijk wonen? Waar moet het inkomen vandaan komen? Hoe zit het met je partner? Wat betekent het voor je kinderen? Wil je kopen of eerst huren? En welke regio past bij jouw dagelijks leven, niet alleen bij jouw vakantiefoto’s?
Papierwerk is geen bijzaak
Een van de grote misverstanden over emigreren binnen de Europese Unie is dat het bijna vanzelf gaat. Je bent EU-burger, dus je mag toch gewoon naar Oostenrijk verhuizen? In grote lijnen klopt dat, maar daarmee ben je er nog niet.
In Succesvol emigreren naar Oostenrijk besteden we daarom zeker ook aandacht aan inschrijven, verblijfsrecht, zorg, belasting, auto, werk, pensioen, verzekeringen en de papieren die je nodig hebt. Dat klinkt saai, maar dit zijn precies de onderwerpen waar emigranten in de praktijk tegenaan lopen.
Annika laat dat heel concreet zien. Na aankomst in Schruns moest het gezin naar het Gemeindeamt om zich in te schrijven. Daar kwamen de Meldezettels, paspoorten, geboorteakten, bewijzen van uitschrijving en andere documenten op tafel. Daarna volgde nog de Anmeldebescheinigung, het registratiebewijs voor het verblijfsrecht in Oostenrijk. Omdat ze vooraf veel hadden uitgezocht, verliep het soepel. Geen televisiedrama, geen paniek bij de balie, geen vergeten document op 900 kilometer afstand. Dat is precies waarom een goede voorbereiding zoveel waard is.
Wie denkt dat hij dat ter plekke wel oplost, maakt het zichzelf vaak onnodig moeilijk. Oostenrijk is een goed georganiseerd land, maar juist in goed georganiseerde landen wil men graag dat je documenten kloppen.
Duits spreken is niet hetzelfde als Oostenrijk begrijpen
Veel Nederlanders hebben op school Duits gehad. Dat helpt natuurlijk. Toch moet je je daar niet rijk mee rekenen. Oostenrijk is geen leerboek Duits. Het land kent veel dialecten en regionale gebruiken. Bovendien is de omgangsvorm soms formeler dan Nederlanders gewend zijn.
Laura Münzberg-Slagter laat dat in Berghut in Oostenrijk prachtig zien. Zij nam als jonge Nederlandse met een Duits-Oostenrijks gezinsleven een berghut over op 1620 meter hoogte. Ze sprak Duits, maar ontdekte al snel dat leveranciers, personeel en gasten in de praktijk niet altijd het Duits spreken dat je op school geleerd hebt. Steirisch, Tirools, Beiers, Weens, het is allemaal weer anders. Haar conclusie is helder: een dialect leer je niet uit een boekje.
Dat geldt breder. Je kunt met je keurige Duits een brief schrijven, maar daarmee begrijp je nog niet meteen hoe men in Oostenrijk werkt, vergadert, onderhandelt, solliciteert of klaagt. In Oostenrijk zijn titels belangrijker dan in Nederland, omgangsvormen vaak formeler en hiërarchie speelt sneller een rol. Laura merkte zelfs dat het gebruik van academische titels in de ene situatie nuttig was, terwijl het op de alm juist verkeerd kon vallen. Dat soort nuances leer je pas echt in de praktijk, maar je kunt je er vooraf wel bewust van worden.
Werken en ondernemen vragen om realisme
Veel Nederlanders dromen niet alleen van wonen in Oostenrijk, maar ook van een ander soort werk. Een pension, vakantieappartementen, een berghut, een baan in de horeca, een bestaan in de toeristische sector of online werken vanuit een bergdorp. Het kan allemaal, maar het moet wel kloppen.
Daarom behandelen we in Succesvol emigreren naar Oostenrijk niet alleen de vraag of je werk kunt vinden, maar ook wat ondernemen in Oostenrijk betekent. Denk aan vergunningen, sociale verzekeringen, belasting, administratieve verplichtingen en het verschil tussen een leuk idee en een levensvatbaar plan.
Laura’s verhaal is daar een krachtig voorbeeld van. Zij had geen horeca-ervaring en geen alpine-ervaring toen ze de berghut overnam. Toch stond ze ineens voor een bedrijf met tientallen bedden, personeel, gasten, leveranciers, weersomstandigheden, water, stroom, voorraad en pachtverplichtingen. Later ontdekte ze bovendien dat zorgpremies, ondernemersregistraties en diploma-eisen in Oostenrijk op een manier kunnen doorwerken die je vooraf niet altijd ziet aankomen.
Dat wil niet zeggen dat je het niet moet doen. Integendeel. Het laat vooral zien dat romantiek en realiteit samen moeten optrekken. Een berghut is geen vakantiedroom met een kassa erbij. Een pension is geen uitgebreid logeerpartijtje. En werken in Oostenrijk is meer dan een dirndl, een terras en uitzicht op de bergen.
Huren, kopen en de verleiding van het droomhuis
Oostenrijk heeft prachtige huizen. Dat is meteen een gevaar voor wie aan het zoeken slaat. Je ziet een chalet, een balkon, bloembakken, een dal, een bergwand en voor je het weet ben je in gedachten al verhuisd.
Toch adviseer ik vaak om niet te snel te kopen. Eerst huren kan verstandig zijn. Je leert de streek kennen, ontdekt hoe het dagelijks leven loopt, welke dorpen in de winter donker liggen, waar de voorzieningen zijn en hoe bereikbaar je woning werkelijk is als er sneeuw valt.
Annika en Mario laten in hun verhaal zien hoe belangrijk die voorzichtigheid kan zijn. Ze wilden graag hun droom waarmaken, maar kozen uiteindelijk eerst voor huren. Later merkten ze dat huren beperkingen heeft. Je zit vast aan afspraken met de verhuurder en je kunt niet alles aanpassen zoals je zelf wilt. Tegelijk gaf het hun tijd en ruimte om te landen. Jaren later concludeerden ze dat woongenot soms belangrijker is dan bezit.
Dat vind ik een mooie les. Emigreren gaat niet alleen over eigenaar worden van stenen. Het gaat over de vraag of je leven er beter van wordt.
Kinderen emigreren mee, maar kiezen niet zelf
Voor gezinnen met kinderen is Oostenrijk aantrekkelijk. Het is veilig, schoon, sportief en de natuur ligt vaak dichtbij. Toch is emigreren met kinderen nooit iets wat je achteloos moet doen.
Een kind verlaat zijn huis, school, vriendjes, grootouders en vertrouwde omgeving. Dat vraagt aandacht. In mijn boek besteden we daarom ruim aandacht aan onderwijs, kinderopvang, schoolkeuze, taal en gezinsleven. Niet om ouders bang te maken, maar juist om te voorkomen dat kinderen onderweg een bijzaak worden.
Bij Annika ging haar zoon Huub eerst naar de Kindergarten en later naar de Volksschule. Hij bleek zich goed aan te passen, maar dat betekent niet dat zoiets vanzelfsprekend is. Een eerste schooldag in een ander land is voor een kind spannend, maar vaak ook voor de ouders. Het helpt als je vooraf weet hoe het Oostenrijkse schoolsysteem in elkaar zit en wat er van je kind verwacht wordt.
Ook Laura’s verhaal laat zien dat kinderen in Oostenrijk een prachtig buitenleven kunnen hebben. Haar kinderen groeiden op tussen almweiden, koeien, sneeuw en stilte. Tegelijk betekende het runnen van een berghut dat werk en privé voortdurend door elkaar liepen. Gasten keken mee, stelden vragen en bemoeiden zich soms met het gezinsleven. Ook dat is emigreren: het mooie en het lastige komen vaak tegelijk.
Zorg, belasting en auto’s: juist de saaie zaken doen ertoe
Wie emigreert, denkt liever aan de eerste wandeling dan aan de zorgverzekering. Toch zijn juist die praktische onderwerpen bepalend voor het succes van je emigratie. Waar ben je sociaal verzekerd? Kun je je Nederlandse zorgverzekering nog aanhouden? Waar betaal je belasting? Wat gebeurt er met je pensioenopbouw? Wat kost het om je auto mee te nemen? Hoe werkt NoVA, de Oostenrijkse belasting bij registratie van een auto?
Dat zijn geen onderwerpen voor een gezellige avond aan de keukentafel, maar je moet ze wel kennen voordat je vertrekt. De ervaring van Laura met de Oostenrijkse sociale verzekering laat zien hoe ingewikkeld regels kunnen doorwerken. Wat op korte termijn voordelig lijkt, kan later nadelige gevolgen hebben voor pensioenopbouw of vergunningen.
Daarom is Succesvol emigreren naar Oostenrijk nadrukkelijk geen boek om alleen maar zin te krijgen in emigreren. Het is een boek om fouten te voorkomen.
Oostenrijk is prachtig, als je weet waar je aan begint
Ik wil niemand de droom uit het hoofd praten. Integendeel. Ik schrijf deze boeken juist omdat ik weet hoe waardevol het kan zijn om je leven over de grens vorm te geven. Oostenrijk kan een fantastisch land zijn om te wonen. Het heeft natuur, cultuur, veiligheid, goede voorzieningen en een prettig soort degelijkheid waar veel Nederlanders zich thuis bij voelen.
Maar Oostenrijk vraagt ook iets van je. Je moet de taal willen leren, ook als het dialect tegenvalt. Je moet je verdiepen in regels, ook als je daar geen zin in hebt. Je moet je plek vinden in een samenleving die vertrouwd lijkt, maar anders werkt dan Nederland. En je moet accepteren dat een droom onderweg soms van vorm verandert.
Dat zie je mooi in de verhalen van Annika en Laura. De een bouwde stap voor stap een nieuw bestaan op in de bergen. De ander nam een berghut over en ontdekte hoe veeleisend, intens en bijzonder zo’n leven kan zijn. Hun ervaringen bevestigen wat ik in mijn handboek steeds probeer duidelijk te maken: emigreren naar Oostenrijk kan prachtig zijn, maar het wordt pas kansrijk wanneer je droom en voorbereiding in evenwicht zijn.
Wil je serieus onderzoeken of Oostenrijk bij jou past, dan kun je beginnen met Succesvol emigreren naar Oostenrijk. Wil je daarnaast lezen hoe het echte emigrantenleven in Oostenrijk eruit kan zien, dan zijn Een nieuw leven in de bergen van Annika Derksen en Berghut in Oostenrijk van Laura Münzberg-Slagter prachtige aanvullingen. Samen geven deze drie boeken je zowel de nuchtere voorbereiding als de geleefde praktijk.
Dit artikel is geschreven door Eric Jan van Dorp, auteur van onder meer de Succesvol emigreren-boekenreeks en oprichter van Grenzenloos.nl.
☕ Vind je deze en alle andere informatie op onze site waardevol? Steun Eric Jan en zijn team met een kleine donatie en help Grenzenloos gratis en onafhankelijk te houden. Zie: Samen houden we het gratis!
Grenzenloos werkt samen met diverse partners, waaronder Norsk.nl
