Er zijn van die onderwerpen waarbij je bijna voelt hoe mensen afhaken zodra je eraan begint. Belastingen is zo’n onderwerp. Zeker wanneer het gaat over box 3, forfaitair rendement, vermogensaanwasbelasting en tegenbewijsregelingen. Voor je het weet, zit je in een woud van fiscale termen waar alleen specialisten nog met plezier doorheen lopen.
Toch is het een onderwerp waar je als toekomstige emigrant niet zomaar omheen kunt. Want achter al die ingewikkelde woorden gaat een veel eenvoudiger vraag schuil: wat doet Nederland eigenlijk met mensen die werken, sparen, ondernemen, beleggen of op een andere manier proberen iets op te bouwen?
Die vraag wordt steeds belangrijker. De Nederlandse overheid is bezig het belastingstelsel op meerdere punten te veranderen. Officieel gebeurt dat om het systeem eerlijker, moderner en beter uitvoerbaar te maken. Dat klinkt redelijk. Toch vraag ik me af of de overheid voldoende beseft wat al die maatregelen samen doen met het gevoel van burgers.
Want wie al langer nadenkt over emigreren, krijgt er op deze manier zomaar een extra reden bij.
Het gaat niet alleen om box 3
De meeste aandacht gaat op dit moment uit naar box 3. Dat is de belasting op vermogen, zoals spaargeld, beleggingen en soms ook een tweede woning. Jarenlang werd in Nederland belasting geheven over een rendement dat veel mensen helemaal niet werkelijk hadden behaald. Vooral spaarders voelden zich daardoor benadeeld. De rechter heeft daar inmiddels paal en perk aan gesteld en de overheid werkt aan een nieuw systeem.
In dat nieuwe systeem wil de overheid meer aansluiten bij het werkelijke rendement. Op papier klinkt dat eerlijker. Als je echt winst maakt, betaal je daar belasting over. Daar valt iets voor te zeggen.
Maar de uitwerking roept veel vragen op. Bij beleggingen kan straks ook winst worden belast die je nog helemaal niet hebt ontvangen. Als je aandelen op papier meer waard zijn geworden, kan dat al meetellen. Je hebt dan dus nog niets verkocht, er staat niet ineens meer geld op je bankrekening, maar de Belastingdienst kijkt wel mee.
Dat voelt voor veel mensen ongemakkelijk. Zeker voor mensen die hun vermogen niet zien als luxe, maar als zekerheid voor later. Een aanvulling op hun pensioen. Een buffer voor zorgkosten. Een vangnet voor hun kinderen. Of gewoon het resultaat van jarenlang zuinig leven.
Sparen voelt steeds minder verstandig
Nederlanders zijn jarenlang opgevoed met het idee dat sparen verstandig is. Geef niet alles uit. Bouw iets op. Zorg dat je later niet volledig afhankelijk bent van anderen. Dat was jarenlang de boodschap.
Maar steeds vaker lijkt het alsof juist die voorzichtigheid wordt afgestraft. Wie geen buffer heeft, is kwetsbaar. Wie wel een buffer heeft, wordt zwaarder belast of krijgt te maken met nieuwe regels. Dat schuurt.
Natuurlijk moet een land belasting heffen. Wegen, scholen, zorg, veiligheid en sociale voorzieningen moeten betaald worden. Daar gaat het mij niet om. Het probleem zit in het groeiende gevoel dat de overheid telkens opnieuw kijkt waar nog iets te halen valt. Vooral bij mensen die zelf verantwoordelijkheid hebben genomen.
Dat is geen gezonde basis voor vertrouwen.
De optelsom begint zwaar te wegen
Box 3 staat ook niet op zichzelf. Zelfstandigen zien hun fiscale voordelen verder afnemen. Mensen met een grotendeels afgelost huis merken dat bestaande voordelen stap voor stap worden afgebouwd. Autorijden wordt duurder. Werkgevers krijgen meer lasten wanneer zij werknemers een fossiele auto laten gebruiken. Ook op andere plekken wordt het leven duurder door hogere tarieven of minder gunstige regelingen.
Je kunt elke maatregel apart uitleggen. Voor elke belastingverhoging bestaat wel een beleidsnota, een politieke redenering of een begrotingsgat dat gevuld moet worden. Maar burgers leven niet in afzonderlijke beleidsdossiers. Zij ervaren de optelsom.
En die optelsom wordt voor veel mensen steeds zwaarder.
Daar zit precies de link met emigratie. Mensen vertrekken zelden door één belastingregel. Ze vertrekken omdat ze het gevoel krijgen dat hun leven in Nederland te duur, te ingewikkeld, te vol en te onvoorspelbaar wordt. Belastingen zijn dan niet de enige reden, maar ze kunnen wel een duidelijke pushfactor worden.
Emigreren moet geen vlucht zijn
Ik blijf erbij dat je vooral moet emigreren omdat je ergens naartoe wilt. Omdat je droomt van een ander leven. Van meer ruimte, een ander klimaat, meer rust, een andere cultuur of een betere balans tussen werken en leven. Dat is een heel andere basis dan vertrekken uit boosheid of frustratie.
Wie alleen emigreert om belasting te ontwijken, begint meestal verkeerd. Elk land heeft zijn eigen regels, zijn eigen bureaucratie en zijn eigen fiscale verrassingen. Bovendien blijf je in sommige gevallen ook na vertrek nog met Nederland verbonden. Denk aan Nederlands vastgoed, pensioen, lijfrente of een onderneming. Emigreren is geen magische deur waardoor alle fiscale verplichtingen verdwijnen.
Daarom vind ik het altijd onverstandig om een emigratieplan uitsluitend op belastingen te bouwen. Een nieuw land moet bij je passen. Je moet er kunnen wonen, leven, werken, ouder worden en je thuis kunnen voelen. Dat is veel belangrijker dan een paar procent belastingvoordeel.
Maar de Nederlandse overheid maakt het ons wel lastig om dit uitgangspunt vol te houden.
Want als de regels telkens veranderen, als sparen minder vanzelfsprekend loont, als vermogen steeds meer wordt gezien als iets dat jaarlijks opnieuw belast kan worden en als ondernemers steeds minder ruimte ervaren, dan wordt het begrijpelijk dat mensen gaan nadenken over alternatieven.
Voor twijfelaars kan dit het zetje zijn
Ik denk niet dat Nederland leegloopt door box 3. Zo simpel ligt het niet. De meeste mensen hebben werk, familie, vrienden, kinderen op school, ouders in de buurt en een leven dat niet zomaar kan worden verplaatst.
Maar er is wel een groep voor wie dit alles kan meespelen. Mensen die al langer dromen van Spanje, Portugal, Hongarije, Frankrijk, Italië, Zweden of Denemarken. Mensen die hun huis kunnen verkopen. Mensen die met pensioen zijn of bijna met pensioen gaan. Mensen die online werken. Mensen die al een tweede huis hebben in het buitenland. Mensen die genoeg hebben van de voortdurende onzekerheid.
Voor hen kan de fiscale koers van Nederland net het zetje zijn dat ze nodig hadden.
Niet als enige reden om te vertrekken. Wel als bevestiging van iets wat ze misschien al langer voelden: dat hun toekomst niet per se in Nederland hoeft te liggen.
De overheid onderschat het gevoel
Wat mij opvalt, is dat de overheid vaak rekent in opbrengsten, schijven en percentages, terwijl burgers denken in zekerheid, vertrouwen en levenskwaliteit. Dat zijn verschillende werelden.
Voor een beleidsmaker is box 3 misschien een technisch probleem dat gerepareerd moet worden. Voor een burger kan het voelen als een signaal: wat ik heb opgebouwd, is nooit echt veilig voor nieuwe regels.
Dat gevoel moet je niet onderschatten. Zeker niet bij mensen die al met één been in het buitenland staan.
Emigreren begint vaak met een droom, maar krijgt vorm door omstandigheden. Soms is dat een huis dat te duur is geworden, soms is het de drukte, soms is het klimaat, soms is het de politieke sfeer of de mentaliteit op straat. En soms is het de Belastingdienst die onbedoeld het laatste duwtje geeft.
Eerst dromen, dan rekenen
Mijn advies blijft daarom hetzelfde. Begin bij je droom. Waar wil je wonen? Hoe wil je leven? Wat zoek je dat je in Nederland niet meer vindt? Pas daarna moet je gaan rekenen.
Wie het omdraait en alleen naar belasting kijkt, loopt het risico in een land terecht te komen dat financieel aantrekkelijk lijkt, maar emotioneel niet past. Dat is geen goede emigratie. Dat is een dure vergissing met een buitenlandse postcode.
Tegelijkertijd hoef je je ogen niet te sluiten voor wat er in Nederland gebeurt. Als de fiscale druk stijgt, de regels ingewikkelder worden en de overheid steeds nadrukkelijker naar vermogen kijkt, dan mag je dat meenemen in je afweging.
Emigreren moet geen vlucht zijn, maar de Nederlandse overheid maakt blijven voor sommige mensen steeds minder vanzelfsprekend.
Heb je zelf beginnende emigratieplannen? Lees mijn boek Succesvol emigreren. De nieuwste editie is nu verkrijgbaar.
Dit artikel is geschreven door Eric Jan van Dorp, auteur van onder meer de Succesvol emigreren-boekenreeks en oprichter van Grenzenloos.nl.
☕ Vind je deze en alle andere informatie op onze site waardevol? Steun Eric Jan en zijn team met een kleine donatie en help Grenzenloos gratis en onafhankelijk te houden. Zie: Samen houden we het gratis!
Grenzenloos werkt samen met diverse partners, waaronder Norsk.nl
