Je woont in Nederland, maar werkt regelmatig vanuit het buitenland. Of je vertrekt juist helemaal uit Nederland, schrijft je uit en blijft vanuit je nieuwe woonland werken voor je Nederlandse werkgever. Op het eerste gezicht lijkt dat misschien ongeveer hetzelfde. Je hebt immers dezelfde laptop, dezelfde baas en vermoedelijk ook nog dezelfde vergaderingen waarin iemand vraagt of iedereen hem kan horen.
Fiscaal gezien zijn het alleen twee heel verschillende situaties, wees daarvan bewust.
Remote werken vanuit het buitenland klinkt heerlijk eenvoudig. Je neemt je laptop mee, zet hem op een tafel in Spanje, Frankrijk, Italië of Portugal en werkt verder alsof er niets veranderd is. Alleen verandert er wel degelijk iets. Niet altijd meteen, niet altijd dramatisch, maar vaak genoeg om er vóór vertrek goed naar te kijken. Ik heb daarover een recent stuk van KPMG gelezen, waarin vooral duidelijk wordt dat flexibel werken sneller is gegroeid dan de regels die erbij horen. Werkgevers en werknemers kunnen tegenwoordig overal werken, maar belastingdiensten, sociale zekerheidsinstanties en loonadministraties denken nog steeds in landen, woonplaatsen, werkplekken en verdragen. Daar moet je als emigrant dus even doorheen prikken.
Twee situaties die vaak door elkaar worden gehaald
Laten we beginnen met het belangrijkste onderscheid. Er is een groot verschil tussen iemand die in Nederland blijft wonen en ingeschreven staat, maar vaak vanuit het buitenland werkt, en iemand die zich uitschrijft uit Nederland, in een ander land gaat wonen en daar structureel zijn Nederlandse baan op afstand blijft doen.
Bij de eerste groep is de bekende 183-dagenregel vaak wél belangrijk. Denk aan iemand die in Nederland woont, zijn gewone leven hier houdt, maar veel vanuit Spanje werkt, bijvoorbeeld omdat hij daar een tweede huis heeft of langere periodes verblijft. Dan wordt relevant hoeveel dagen hij in dat andere land werkt, wat het belastingverdrag zegt en of Nederland of het werkland belasting mag heffen over het loon.
Bij de tweede groep ligt het anders. Wie zich uitschrijft uit Nederland en echt in Spanje, Frankrijk, Portugal of een ander land gaat wonen en werken, is de 183-dagenregel van minder groot belang, tenzij je het grootste deel van het jaar toch in Nederland bent. Dan gaat het vooral om de vraag: waar woon je fiscaal, waar verricht je je werk en welk land mag belasting heffen over je inkomen? Als je in Spanje woont en daar dagelijks voor je Nederlandse werkgever achter je laptop zit, is de vraag niet meer alleen of je onder of boven de 183 dagen zit. Dan is de veel grotere vraag of Spanje jouw loon mag belasten.
De 183-dagenregel is voor wie nog in Nederland woont
De 183-dagenregel wordt vaak gebruikt alsof het een soort emigratiekompas is. Minder dan 183 dagen in het buitenland? Dan is er niets aan de hand. Meer dan 183 dagen? Dan wordt het spannend. Zo wordt er op verjaardagen en in Facebookgroepen graag over gepraat, maar zo simpel is het niet.
Die regel speelt vooral een rol wanneer je nog in Nederland woont en tijdelijk of regelmatig in een ander land verblijft. Je blijft dan voor je gewone leven in Nederland gevestigd, maar verricht werk in een ander land. In zo’n situatie kan het belastingverdrag tussen Nederland en dat andere land bepalen welk land belasting mag heffen. De 183-dagenregel kan dan een van de voorwaarden zijn waardoor Nederland toch het heffingsrecht houdt, of waardoor het andere land juist belasting mag gaan heffen.
Maar wie echt emigreert, bijvoorbeeld naar Spanje, zit in een ander verhaal. Dan ben je niet meer iemand die vanuit Nederland tijdelijk ergens werkt. Dan ben je iemand die buiten Nederland woont en buiten Nederland verblijft/werkt, ook al staat je werkgever nog in Nederland. De Belastingdienst zegt daarover in gewone taal dat het land waar je woont en werkt bijna altijd belasting mag heffen over je loon. Je Nederlandse werkgever hoeft dan meestal geen Nederlandse loonheffingen meer in te houden.
Dat is voor veel mensen even slikken, want het voelt tegenstrijdig. Je werkgever is Nederlands, je salaris komt uit Nederland en je collega’s zitten misschien ook nog in Nederland. Toch kan je nieuwe woonland zeggen: jij woont hier, werkt hier en dus kijken wij naar jouw inkomen.
Dat is niet raar, want meer dan de helft van het jaar maak je ook gebruik van Spaanse voorzieningen, al is het maar de straat waarover je rijdt.
Je werkgever kan ook in beeld komen
Daarmee zijn we er nog niet. KPMG wijst namelijk op een ander risico dat vaak wordt onderschat: je werkgever kan door jouw verhuizing onbedoeld met buitenlandse regels te maken krijgen.
Dat klinkt misschien overdreven. Jij zit immers gewoon thuis te werken. Maar als jij vanuit je nieuwe woonland structureel werkzaamheden verricht voor je Nederlandse werkgever, kan de vraag ontstaan of jouw werkplek daar een zakelijke aanwezigheid van die werkgever vormt. In vaktaal heet dat een vaste inrichting.
Dat zal niet bij iedere werknemer spelen. Wie alleen intern werk doet, geen klanten bezoekt, geen contracten sluit en geen commerciële beslissingen neemt, loopt doorgaans minder snel tegen dit probleem aan. Maar wie vanuit Spanje, Frankrijk of Portugal klanten werft, onderhandelingen voert of de markt bewerkt namens een Nederlandse werkgever, zit in een andere hoek. Dan kan het voor de belastingdienst van dat land lijken alsof het Nederlandse bedrijf daar actief is.
Voor werkgevers is dat een reden om voorzichtig te zijn. Niet omdat ze hun werknemers geen zon gunnen, maar omdat ze geen fiscale verrassingen willen. Een Nederlandse werkgever kan dus best zeggen dat remote werken vanuit het buitenland alleen tijdelijk mag, alleen na toestemming, of helemaal niet. Dat voelt misschien kinderachtig, maar vanuit werkgeversoogpunt is het vaak gewoon risicobeheersing.
Sociale zekerheid is nog een apart loket
Alsof belasting nog niet genoeg is, komt daar sociale zekerheid bij. Veel mensen gooien dat op één hoop, maar het zijn twee verschillende dingen. Waar je belasting betaalt, is niet automatisch hetzelfde als waar je sociaal verzekerd bent.
Binnen Europa bestaan regels voor mensen die in meerdere landen werken of tijdelijk in een ander land werken. Soms kan een A1-verklaring nodig zijn. Daarmee toon je aan in welk land je sociaal verzekerd bent. Dat kan belangrijk zijn wanneer je tijdelijk in het buitenland werkt voor een Nederlandse werkgever, maar ook bij grensoverschrijdend werken binnen Europa.
Voor wie echt emigreert, moet opnieuw worden gekeken waar hij woont, waar hij werkt en onder welk sociaalzekerheidsstelsel hij valt. Ook dat moet je niet pas uitzoeken wanneer je al verhuisd bent. Een zorgverzekering, arbeidsongeschiktheid, AOW-opbouw en werknemersverzekeringen zijn onderwerpen waar je liever niet achteraf achteraan loopt.
“Mijn baas vindt het goed” is geen plan
Veel mensen regelen dit veel te informeel. Ze vragen hun leidinggevende of het goed is dat ze vanuit het buitenland werken. Die zegt: “Als jij je werk maar doet, vind ik het prima.” Vervolgens wordt het huis in Nederland verkocht, de verhuisdozen gaan de vrachtwagen in en pas maanden later vraagt iemand van HR waar die werknemer eigenlijk officieel zit.
Dat is vragen om gedoe.
Een akkoord van je manager is prettig, maar niet genoeg. Je moet weten wat HR, payroll en eventueel de fiscalist van je werkgever ervan vinden. Mag je structureel vanuit dat land werken? Blijf je op de Nederlandse loonlijst? Moet de werkgever iets regelen in jouw nieuwe woonland? Waar betaal je belasting? Waar ben je sociaal verzekerd? Wat gebeurt er met pensioen, bonus, leaseauto, onkosten, ziekte en arbeidsongeschiktheid?
Het zijn niet de leukste vragen. Niemand verhuist naar Zuid-Europa omdat hij zo graag loonbelastingtabellen leest. Maar ze horen er wel bij.
Voor zelfstandigen wordt het niet automatisch eenvoudiger
Voor zelfstandigen ligt het verhaal weer anders, maar niet per se eenvoudiger. Wie als zzp’er naar het buitenland verhuist en Nederlandse klanten blijft bedienen, moet zich afvragen waar zijn onderneming feitelijk gevestigd is, waar de winst belast wordt, waar hij sociale bijdragen verschuldigd is en of inschrijving in het nieuwe woonland nodig is. Ook daar geldt dat de romantiek van werken onder een pergola snel minder wordt wanneer je ontdekt dat je administratief tussen twee landen bent blijven hangen.
Maak het niet ingewikkelder dan nodig, maar ook niet simpeler dan het is
Mijn advies aan lezers is daarom vrij nuchter. Bepaal eerst in welke situatie je zit. Het beste doe je dat door een fiscaal jurist te raadplegen en jouw situatie uit te leggen. Het ligt vaak lastiger of anders dan jezelf in in eerste instantie zou denken. Een rekening voor een consult bij een fiscalist is het meer dan waard.
Blijf je in Nederland wonen en ingeschreven staan, maar werk je regelmatig of tijdelijk vanuit het buitenland? Dan moet je vooral goed kijken naar de 183-dagenregel, het belastingverdrag met dat land en de gevolgen voor je werkgever en sociale zekerheid.
Schrijf je je uit en ga je echt in een ander land wonen terwijl je remote voor je Nederlandse werkgever blijft werken? Dan is de 183-dagenregel meestal niet het hoofdonderwerp. Dan moet je vooral uitzoeken waar je fiscaal woont, welk land je loon mag belasten, of je Nederlandse werkgever nog loonheffingen moet inhouden en waar je sociaal verzekerd bent.
Dat onderscheid voorkomt al veel verwarring.
Remote werken vanuit het buitenland kan nog steeds een prachtige oplossing zijn. Voor veel mensen maakt het emigreren juist mogelijk, omdat ze niet meteen afhankelijk zijn van een lokale baan of een lager salaris. Maar zorg dat je weet wat jouw fiscale status is.
Je laptop kun je inderdaad overal openklappen. Alleen de regels klappen niet vanzelf met je mee. Eerst dromen mag best, graag zelfs. Maar voordat je definitief vertrekt, moet je even kijken of de fundering onder dat mooie plan ook klopt.
Dit artikel is geschreven door Eric Jan van Dorp, auteur van onder meer de Succesvol emigreren-boekenreeks en oprichter van Grenzenloos.nl.
☕ Vind je deze en alle andere informatie op onze site waardevol? Steun Eric Jan en zijn team met een kleine donatie en help Grenzenloos gratis en onafhankelijk te houden. Zie: Samen houden we het gratis!
Grenzenloos werkt samen met diverse partners, waaronder Norsk.nl
