Emigreren wordt vaak voorgesteld als een sprong naar iets beters. Meer zon, meer ruimte, een groter huis, lagere woonlasten, een rustiger leven of eindelijk die omgeving waarin je altijd al had willen wonen. Het zijn allemaal heel begrijpelijke redenen om te vertrekken en voor veel mensen pakt zo’n verhuizing ook werkelijk goed uit.

Toch zit er een kant aan emigreren waar volgens mij minder vaak over wordt gesproken. Wie naar een ander land verhuist, laat namelijk niet alleen Nederland achter. Je laat ook een leven achter dat je in tientallen jaren stap voor stap hebt opgebouwd en waarin heel veel zaken inmiddels vanzelfsprekend zijn geworden.

Je weet waar je boodschappen doet, welke huisarts je prettig vindt, bij welke garage je met je auto terechtkunt en wie je belt wanneer er iets aan het huis moet gebeuren. Je internet werkt, je telefoonabonnement loopt, je bankrekening bestaat al jaren, je verzekeringen zijn geregeld en de gemeente weet waar je woont. Je hebt meubels, servies, gereedschap, handdoeken, een stofzuiger en waarschijnlijk ergens een la vol spullen waarvan je niet eens meer weet wanneer je ze hebt gekocht.

Dat klinkt allemaal weinig spectaculair, maar juist daarin zit een groot deel van de inspanning die bij emigreren hoort. Want zodra je in een ander land opnieuw begint, moet een verrassend groot deel van dat gewone leven opnieuw worden opgebouwd. En deze keer gebeurt dat niet verspreid over twintig of dertig jaar, maar vaak binnen een paar maanden.

Je hebt het allemaal al eens gedaan

Toen je voor het eerst op jezelf ging wonen, had je waarschijnlijk nauwelijks iets. Misschien een bed, een tafel, een paar stoelen en een kast die iemand nog over had. Daarna kwam er langzaam van alles bij. Je kocht een betere bank, verving een gammel servies, richtte een tuin in, schafte gereedschap aan en ontdekte na verloop van tijd welke spullen je in huis nodig hebt. Ondertussen opende je een bankrekening, sloot je verzekeringen af, regelde je internet en vond je een tandarts, huisarts en garage.

Later verhuisde je misschien nog een paar keer en werd alles steeds wat completer.

Het bijzondere is dat je je nauwelijks realiseert hoeveel tijd daarin is gaan zitten, juist omdat het allemaal geleidelijk gebeurde. Het ene jaar kocht je een nieuwe eettafel, het volgende jaar werd de tuin aangepakt en weer twee jaar later liet je de badkamer verbouwen. Je wisselde een keer van energieleverancier, sloot ergens een goedkoper telefoonabonnement af en vond via een buurman een goede loodgieter.

Na twintig of dertig jaar lijkt het alsof het allemaal vanzelf is ontstaan. Totdat je emigreert. Dan ontdek je ineens hoeveel onderdelen zo’n dagelijks leven eigenlijk heeft.

Alles komt tegelijk

Na een emigratie komt dat allemaal samen in een periode waarin je hoofd toch al behoorlijk vol zit. Je moet je inschrijven bij de lokale overheid en afhankelijk van het land misschien ook een verblijfsdocument aanvragen. Je moet een belastingnummer regelen, een bankrekening openen en mogelijk een zorgverzekering afsluiten of je aansluiting op het zorgstelsel organiseren.

Als je een auto meeneemt, moet die misschien worden ingevoerd, gekeurd, geregistreerd en verzekerd. Soms moet je een lokaal kenteken aanvragen en uitzoeken welke belastingen daarbij horen.

Je wilt internet in huis, dus moet er een provider worden gevonden en een abonnement worden afgesloten. Vervolgens blijkt misschien dat de aansluiting niet aanwezig is of dat iemand eerst langs moet komen. De afspraak is op donderdag tussen acht uur ’s ochtends en vijf uur ’s middags, en wanneer er om half zes nog niemand is geweest, ontdek je meteen hoe goed je inmiddels bent in het voeren van telefoongesprekken in de lokale taal.

Je hebt een nieuw telefoonabonnement nodig, moet uitzoeken welke energieleverancier je hebt, wilt weten hoe de afvalinzameling werkt en ontdekt dat je voor iets waarvan je in Nederland nog nooit had gehoord een formulier bij het gemeentehuis moet ophalen.

Heb je kinderen, dan komt daar nog een complete wereld bij. Welke school past bij ze, hoe werkt de inschrijving, welke documenten zijn nodig en kunnen ze het onderwijs volgen wanneer ze de taal nog niet beheersen? En ondertussen staan er waarschijnlijk tientallen verhuisdozen in huis.

Precies daarom heb ik in mijn emigratiehandboeken altijd veel aandacht besteed aan checklists. Niet dat emigreren met een checklist opeens eenvoudig wordt, maar je moet vooraf weten vooraf moet weten welke zaken op je af zullen komen. In de Succesvol emigreren naar …- serie loop ik die praktische stappen per land langs.

Zo’n overzicht voorkomt niet dat je al die dingen moet regelen, maar het voorkomt wel dat je ze pas ontdekt wanneer je al bent vertrokken. En dat scheelt behoorlijk wat stress.

Het huis moet ook nog een thuis worden

Daarmee begint een tweede project dat gemakkelijk wordt onderschat. Je hebt misschien maandenlang gezocht naar dat huis in Frankrijk, Spanje, Italië of Hongarije en wanneer je uiteindelijk de sleutel krijgt, voelt dat als het grote moment waarop alles is gelukt. In werkelijkheid begint er dan vaak pas iets nieuws.

Een woning die op de foto’s prachtig was, moet namelijk nog jouw huis worden. Misschien heb je een deel van je spullen uit Nederland meegenomen, maar vrijwel altijd ontbreken er dingen. Er moeten lampen worden gekocht, gordijnen opgehangen, kasten geplaatst en allerlei kleine zaken geregeld waarvan je pas ontdekt dat je ze nodig hebt wanneer ze er niet zijn.

Als er een tuin bij het huis hoort, begint het volgende avontuur. De tuin die bij de bezichtiging zo romantisch oogde, blijkt na een paar weken vooral uit werk te bestaan. Er moet gesnoeid worden, misschien moet er gras worden aangelegd, ergens ontbreekt een schutting en een boom die tijdens de bezichtiging zo schilderachtig leek blijkt precies boven het dak van de buurman te hangen.

Dus ga je op zoek naar een tuinman. Daarna naar een loodgieter, omdat de kraan lekt. Vervolgens naar een elektricien, omdat een stopcontact het niet doet. En daarna naar iemand die een muur kan stuken.

Dat klinkt allemaal tamelijk simpel, maar probeer in een land waar je nog niet precies weet hoe alles werkt maar eens drie betrouwbare vakmensen te vinden. In Nederland had je misschien al jaren een mannetje voor dat soort dingen. Of je buurman kende iemand. Of je wist welke bedrijven in de omgeving een goede naam hadden. In je nieuwe land begin je weer bij nul.

Je sociale leven begint eveneens opnieuw

Daar komt iets bij wat zich minder gemakkelijk laat oplossen met geld. Je laat mensen achter. Dat klinkt vanzelfsprekend, want iedereen die emigreert weet dat familie en vrienden in Nederland blijven wonen. Toch is het verschil tussen weten dat je iemand minder vaak zult zien en het werkelijk ervaren daarvan behoorlijk groot.

In Nederland kon je misschien op zondagmiddag even bij je kinderen langsgaan. Je sprak een vriend spontaan in de stad, dronk ergens koffie met je zus of ging ’s avonds bij iemand eten zonder daar weken van tevoren een reis voor te plannen. Na een emigratie worden veel van die ontmoetingen afspraken.

Je vliegt naar Nederland, mensen vliegen naar jou en agenda’s moeten op elkaar worden afgestemd. Een bezoek aan vrienden is ineens onderdeel van een reis waarvoor tickets moeten worden geboekt. Natuurlijk bestaan WhatsApp, FaceTime en allerlei andere manieren om contact te houden, maar een scherm blijft een scherm.

Ook dat betekent niet dat je daarom niet zou moeten emigreren. Het betekent wel dat je jezelf vooraf moet afvragen hoeveel waarde je hecht aan de vanzelfsprekendheid waarmee sommige mensen nu deel uitmaken van je dagelijks leven. Want juist die vanzelfsprekendheid verdwijnt.

Nieuwe vrienden maak je niet per bestelling

Tegelijkertijd wil je in je nieuwe omgeving waarschijnlijk nieuwe mensen leren kennen. Ook dat kost energie. Toen je twintig was, leek het vaak vanzelf te gaan. Je zat op school, studeerde, werkte ergens, ging sporten en kwam voortdurend nieuwe mensen tegen. Vriendschappen ontstonden min of meer automatisch omdat je dagen vol zaten met mensen van dezelfde leeftijd en vaak ook met dezelfde interesses.

Op latere leeftijd werkt dat anders. Je komt in een nieuwe omgeving waar veel sociale verbanden al bestaan. Mensen hebben familie, oude vrienden en hun eigen gewoonten. Je zult dus zelf iets moeten ondernemen als je onderdeel wilt worden van die omgeving.

Je kunt lid worden van een vereniging, naar lokale activiteiten gaan, vrijwilligerswerk doen, buren uitnodigen of bewust proberen contact te leggen met andere buitenlanders. Dat kan ontzettend leuk zijn. Je kunt er zelfs een heel nieuw sociaal leven aan overhouden. Maar ook dit gebeurt niet vanzelf.

En wanneer je in de eerste maanden daarnaast nog bezig bent met het huis, de administratie, de taal, de auto en de loodgieter, kan zelfs iets leuks als nieuwe mensen ontmoeten soms voelen als de zoveelste taak op een lange lijst.

De bureaucratie doet niet mee aan je emigratiedroom

Misschien is bureaucratie wel het mooiste voorbeeld van het verschil tussen emigratieplannen maken en daadwerkelijk geëmigreerd zijn. Tijdens de voorbereiding zit je thuis achter de computer en bekijk je huizen, regio’s en temperaturen. Je rekent uit wat je straks ongeveer nodig hebt en stelt je voor hoe het dagelijks leven eruit zou kunnen zien. Dat deel heeft iets spannends. Je bent bezig met een nieuw hoofdstuk.

Na aankomst kan dat nieuwe hoofdstuk op dinsdagochtend om negen uur bestaan uit een plastic stoel in een gemeentekantoor, terwijl je wacht tot nummer 197 aan de beurt is en je zelf nummer 142 hebt.

Je begrijpt niet precies welke documenten je nodig hebt, maar weet inmiddels wel dat het document dat je gisteren had moeten meenemen waarschijnlijk het enige document is dat thuis op tafel ligt. Vervolgens krijg je een formulier mee dat uiteraard alleen beschikbaar is in de lokale taal. En dan realiseer je je dat emigreren behalve een avontuur ook gewoon administratie is. Veel administratie soms.

Daar hoef je niet bang voor te zijn en het is uiteindelijk allemaal op te lossen, maar je moet wel bereid zijn die fase door te maken.

Ook hier helpt het enorm wanneer je vooraf weet wat je kunt verwachten. Dat is precies de reden waarom ik bij het schrijven van mijn emigratiehandboeken nooit alleen aandacht besteed aan de aantrekkelijke kanten van een land. Een boek over emigreren moet je wat mij betreft ook vertellen waar je je moet inschrijven, welke documenten je nodig kunt hebben, hoe de gezondheidszorg werkt, wat er met je auto moet gebeuren, hoe belastingen zijn geregeld en welke praktische stappen na aankomst volgen.

Juist die minder spectaculaire hoofdstukken blijken in de praktijk vaak het nuttigst.

Je bent ineens weer een beginner

Wat emigreren daarnaast vermoeiend kan maken, is dat je op heel veel terreinen weer een beginner wordt. In Nederland weet je hoe dingen gaan. Je kent de ongeschreven regels, begrijpt wat een ambtenaar bedoelt en weet hoe je moet reageren wanneer een bedrijf iets verkeerd heeft gedaan. In een nieuw land moet je dat allemaal opnieuw leren.

Hoe spreek je iemand aan? Hoe streng wordt een afspraak genomen? Moet je bij de huisarts eerst bellen of kun je ergens binnenlopen? Wanneer geef je iemand een fooi? Hoe snel reageert een bedrijf op een e-mail? Is het normaal dat een vakman niet verschijnt zonder af te bellen, of heb je gewoon pech gehad?

Dat zijn kleine dingen, maar ze vragen voortdurend een beetje aandacht. Zelfs boodschappen doen kan in het begin meer energie kosten. Je zoekt producten, leest etiketten en probeert te onthouden hoe iets in de lokale taal heet.

Na verloop van tijd wordt dat allemaal gewoon en precies dát is het punt. Ook in je nieuwe land bouw je opnieuw vanzelfsprekendheden op. Alleen moet je eerst door die fase heen waarin nog bijna niets vanzelfsprekend is.

Hoe ouder je bent, hoe groter de verandering kan voelen

Ik denk dat leeftijd daarin ook een rol speelt. Wie op zijn vijfentwintigste vertrekt, beschikt vaak over een ander soort energie dan iemand die op zijn vijfenzestigste emigreert. Dat zegt niets over de vraag of emigreren op latere leeftijd verstandig is. Ik ken genoeg mensen die juist na hun pensionering aan een geweldig nieuw leven zijn begonnen.

Maar je mag wel eerlijk zijn over wat zo’n verhuizing van je vraagt. Misschien heb je na veertig jaar werken juist geen behoefte meer aan formulieren, aannemers, bankmedewerkers en telecombedrijven. Je hebt alles eindelijk een beetje op orde en zou eigenlijk vooral van je vrijheid willen genieten.

Dan is het goed om vooraf te beseffen dat emigreren tijdelijk precies het tegenovergestelde kan veroorzaken. Je maakt je leven eerst ingewikkelder om het daarna eenvoudiger te kunnen maken. Dat kan een uitstekende investering zijn, zolang je daar zin in hebt.

Voorbereiden betekent ook energie besparen

Daar zit voor mij een belangrijk verschil tussen zomaar vertrekken en voorbereid emigreren. Een goede voorbereiding betekent niet dat alles daarna vanzelf gaat. Je kunt niet iedere vertraging, verkeerde afspraak of lokale verrassing voorkomen.

Wat je wel kunt voorkomen, is dat werkelijk iedere stap nieuw voor je is. Als je vooraf al weet dat je een belastingnummer nodig hebt, hoe je je moet inschrijven, welke documenten je uit Nederland moet meenemen en wat je ongeveer moet regelen rondom zorg, auto, bank en woning, hoef je dat allemaal niet pas uit te zoeken wanneer je ter plaatse bent.

Dat klinkt misschien als een klein verschil, maar in een drukke emigratieperiode kan het enorm veel schelen. Je hebt dan als het ware al een routekaart.

Dat is ook hoe ik mijn handboeken zelf zie. Je hoeft ze niet van de eerste tot de laatste pagina uit je hoofd te leren. Ze zijn vooral bedoeld om vooraf een beeld te krijgen van wat eraan komt en om ze er later weer bij te pakken wanneer je bij een volgende stap bent aangekomen.

Want precies zoals je je leven in Nederland ooit stap voor stap hebt opgebouwd, kun je dat in het buitenland ook doen. Alleen is het handig wanneer iemand vooraf alvast heeft uitgezocht welke stappen er ongeveer op je wachten.

De vraag is niet of je het kunt

Bijna al die praktische zaken zijn uiteindelijk oplosbaar. Je krijgt internet. De bankrekening komt er. De auto krijgt zijn kenteken. De tuinman wordt gevonden en na drie pogingen vind je misschien zelfs een uitstekende loodgieter. De interessante vraag is daarom niet zozeer of je dat allemaal kunt regelen. De vraag is of je het wilt.

Heb je zin om opnieuw uit te zoeken hoe alles werkt? Vind je het interessant om opnieuw te beginnen en krijg je energie van het idee dat je een compleet nieuw leven opbouwt? Of merk je eigenlijk dat je vooral verlangt naar rust en dat het vooruitzicht van al die praktische rompslomp je bij voorbaat tegenstaat?

Beide antwoorden zijn prima. Het zou alleen jammer zijn wanneer je dat pas ontdekt nadat de verhuiswagen is vertrokken.

Sommige mensen bloeien er juist van op

Er is namelijk ook een andere kant. Voor sommige mensen is precies dit proces een van de leukste onderdelen van emigreren. Ze vinden het heerlijk om een nieuw huis in te richten, nieuwe winkels te ontdekken, een tuin vanaf nul op te bouwen en langzaam te begrijpen hoe hun nieuwe land functioneert.

Het feit dat nog niet alles vastligt geeft ze energie. Ze worden actiever, nieuwsgieriger en soms zelfs ondernemender dan ze in Nederland jarenlang zijn geweest. Een probleem met de internetprovider is dan geen ramp, maar gewoon een verhaal dat later tijdens het eten lachend wordt verteld.

Juist het feit dat je opnieuw moet beginnen kan je het gevoel geven dat je weer veel bewuster leeft. Je rijdt niet automatisch dezelfde route naar dezelfde supermarkt, maar kijkt om je heen. Je hebt gesprekken die je anders nooit zou hebben gevoerd en ontdekt dat je na dertig jaar routine kennelijk nog heel goed in staat bent nieuwe dingen te leren.

Voor wie daarvan houdt, kan emigreren bijna verjongend werken. Maar ook dan blijft het werk.

De eerste maanden zijn misschien helemaal niet ontspannen

Dat is ook waarom ik mensen zou aanraden om niet te veel verwachtingen te koppelen aan de eerste maanden na een emigratie. Je hebt misschien jarenlang gedroomd van rust, maar de kans is groot dat juist de eerste periode helemaal niet rustig is. Je moet regelen, bellen, zoeken, kopen, wachten, vragen stellen en soms opnieuw beginnen omdat iets verkeerd is gegaan.

De gedachte dat je onmiddellijk na aankomst iedere ochtend ontspannen met een kop koffie op het terras zit, kan daardoor een beetje tegenvallen.

Dat moment komt waarschijnlijk wel, maar misschien nog niet in de tweede week. Dan zit je mogelijk vooral op een monteur te wachten, terwijl er een week later weer een afspraak met een ambtenaar in je agenda staat en je ondertussen ontdekt dat je voor allebei nog aanvullende papieren nodig hebt.

Het hoort bij het proces waarin een vreemde plek langzaam je thuis wordt.

Wat krijg je ervoor terug?

Daarmee komen we uiteindelijk bij de belangrijkste vraag. Wat krijg je voor al die moeite terug?

Als je na een jaar wakker wordt op een plek waar je werkelijk graag woont, kan die investering ineens heel klein lijken. Misschien heb je meer ruimte, leef je vaker buiten, voel je je veiliger of geniet je iedere dag van de natuur. Misschien ben je financieel vrijer geworden, heb je nieuwe vrienden gemaakt en merk je dat het leven beter aansluit bij wie je bent. Dan was dat jaar waarin alles opnieuw moest worden geregeld misschien gewoon de toegangsprijs.

Maar wanneer je vooral bent vertrokken omdat het huis in het buitenland goedkoop was of omdat je tijdens vakanties altijd zo genoot van het weer, kan dezelfde inspanning heel anders voelen. Want een mooi uitzicht maakt het gemeentekantoor niet minder vermoeiend en een goedkoop huis belt niet zelf de loodgieter.

Maak de checklist vóór je vertrekt

Ik zou daarom bij de voorbereiding van een emigratie niet alleen een financieel overzicht maken, maar ook een praktische checklist van alles wat je in de eerste twaalf maanden waarschijnlijk opnieuw zult moeten regelen.

Denk aan je woning, internet, telefoon, bank, verzekeringen, zorg, registratie, auto, belastingen, onderhoud, tuin, vakmensen, boodschappen, huisarts, tandarts en eventueel school. Daar komen per land weer andere verplichtingen en procedures bij.

Die checklists zijn niet voor niets een belangrijk onderdeel van mijn emigratiehandboeken. Tijdens het schrijven ervan merk ik iedere keer opnieuw hoeveel losse onderwerpen uiteindelijk samen één emigratie vormen.

Het voordeel van zo’n checklist is vooral dat je de grote berg kunt opdelen in kleinere stukken. Je hoeft niet alles op één dag te doen. Sommige zaken moeten voor vertrek, andere meteen na aankomst en weer andere kunnen rustig een paar maanden wachten. Wie dat onderscheid vooraf maakt, haalt al een deel van de druk van de emigratie af.

Schrijf daarnaast eens op welke mensen je minder vaak zult zien en denk na over hoe je dat contact wilt onderhouden. Kijk daarna naar het geheel en stel jezelf niet alleen de vraag of het allemaal mogelijk is, maar vooral hoe je je voelt bij het idee dat je dit werkelijk gaat doen.

Krijg je er zin in? Of merk je dat je vooral tegen die berg opziet? Dat antwoord zegt misschien meer over je emigratiebereidheid dan de prijs van een huis of het aantal zonuren per jaar.

Het echte werk begint na vertrek

De voorbereiding op emigreren is vaak spannend en leuk. Je zoekt informatie, bezoekt plaatsen, vergelijkt woningen en praat over hoe je toekomstige leven eruit zou kunnen zien. Daar kun je jarenlang plezier aan beleven. Maar het echte werk begint meestal wanneer je eenmaal bent vertrokken. Dan moet die droom worden omgezet in een normaal dagelijks leven. En een normaal dagelijks leven bestaat nu eenmaal voor een verrassend groot deel uit dingen die niet bijzonder leuk zijn.

Rekeningen, afspraken, formulieren, reparaties, verzekeringen en mensen die zeggen dat ze morgen terugbellen. Alleen doe je dat deze keer in een land waar je nog niet precies weet hoe alles werkt.

Daarom geloof ik ook zo sterk in goed voorbereiden. Niet omdat je daarmee ieder probleem kunt voorkomen, maar omdat je minder vaak wordt overvallen door dingen waarvan je achteraf denkt: had ik dit maar eerder geweten.

Daar probeer ik met mijn emigratiehandboeken precies bij te helpen. Ze nemen het werk niet van je over en uiteindelijk zul je zelf naar dat gemeentehuis, die bank of die verzekeraar moeten. Maar het scheelt enorm wanneer je vooraf weet waarom je daarheen moet, welke stap daarna komt en welke zaken je niet moet vergeten.

Uiteindelijk wordt ook daar alles gewoon

En gelukkig gebeurt daarna ongeveer hetzelfde als ooit in Nederland. Langzaam ontstaat er weer een netwerk van vanzelfsprekendheden. Je weet waar de supermarkt is waar je graag komt en welke garage betrouwbaar is. Je kent iemand die de tuin doet, hebt een huisarts gevonden en weet inmiddels welke ambtenaar je moet hebben als er iets geregeld moet worden. Het huis raakt ingericht en de stapel dozen verdwijnt. De buurman blijkt aardig, je weet op welke dag het afval wordt opgehaald en welk telefoonnummer je moet bellen wanneer het internet uitvalt.

Op een bepaald moment realiseer je je dat het allemaal niet meer nieuw voelt. Je bent weer een gewoon leven aan het leiden, alleen op een andere plek.

Dat is uiteindelijk wel de kern van emigreren. Je verruilt niet simpelweg je oude leven voor een beter leven. Eerst moet je bereid zijn een deel van de zekerheid en vanzelfsprekendheid die je in tientallen jaren hebt opgebouwd los te laten en opnieuw te investeren in iets nieuws. Dat kost tijd, geduld en soms behoorlijk wat energie.

Een goede voorbereiding kan die investering een stuk overzichtelijker maken, maar neemt hem nooit helemaal weg. De vraag is daarom niet alleen hoeveel geld je nodig hebt om te emigreren of welk land het beste bij je past.

Een minstens zo belangrijke vraag is hoeveel van jezelf je bereid bent in die nieuwe start te steken. Want pas wanneer je daar een eerlijk antwoord op hebt, kun je beoordelen of het leven dat je ervoor terugkrijgt die investering voor jou werkelijk waard is.

☕ Vind je deze en alle andere informatie op onze site waardevol? Steun mijn team en mij met een kleine donatie en help op die manier Grenzenloos gratis en onafhankelijk te houden. Zie: Samen houden we het gratis!

Bekijk al mijn emigratiehandboeken hier:

The post Hoeveel moet je opgeven om ergens anders beter te kunnen leven? appeared first on Grenzenloos.

„Ik ben Nederland echt he-le-maal zat.”

Ik hoor het regelmatig wanneer ik met mensen over emigreren praat. Daarna volgt meestal een bekend lijstje: het is te druk, de huizen zijn te duur, de politiek is een puinhoop, de belastingen zijn hoog, de regels worden steeds ingewikkelder, het weer deugt niet en mensen lijken voortdurend haast te hebben. Soms ontbreekt alleen nog de opmerking dat vroeger alles beter was.

Ik begrijp dat gevoel overigens best. Er kunnen uitstekende redenen zijn om tot de conclusie te komen dat Nederland niet langer het land is waar je de rest van je leven wilt wonen. Toch is er één vraag die ik mensen met emigratieplannen graag zou willen stellen.

Stel dat morgenochtend alles wat je aan Nederland stoort opeens een stuk beter is. De woningmarkt ontspant, de politiek wordt ineens buitengewoon verstandig, er zijn minder files, de belastingen dalen en vanaf april schijnt drie weken achter elkaar de zon. Zou je dan nog steeds naar Spanje, Frankrijk, Hongarije, Zweden of waar je oog ook op is gevallen willen vertrekken?

Als het antwoord zonder veel aarzeling ja is, wordt het interessant. Dan wil je blijkbaar niet alleen ergens vandaan, maar heb je ook een duidelijk idee van waar je naartoe wilt.

Dat verschil lijkt mij bij emigratie belangrijker dan veel mensen denken.

Weg uit Nederland

Dat ergernis over Nederland een rol speelt bij emigratie is bepaald geen nieuw verschijnsel. Het Nederlands Interdisciplinair Demografisch Instituut, het NIDI, onderzocht samen met het CBS jaren geleden al waarom Nederlanders over emigratie nadachten en welke mensen uiteindelijk daadwerkelijk vertrokken.

De onderzoekers kwamen tot een interessante conclusie. Privéomstandigheden zoals werk, inkomen en woning bleken lang niet altijd de belangrijkste drijfveer te zijn. De waardering van wat zij het publieke domein noemden, woog zwaar mee. Nederlanders die wilden vertrekken verlangden onder meer naar meer natuur, ruimte en stilte en naar een minder dichtbevolkte omgeving (NIDI en CBS, onderzoek onder Nederlanders in de periode 2005-2007). Het onderzoek is inmiddels behoorlijk oud, maar ik vind de uitkomst nog altijd herkenbaar.

Luister maar eens naar mensen die over emigratie nadenken en je hoort vaak dezelfde onderwerpen terugkomen. Het gaat over ruimte, rust, klimaat, veiligheid, drukte, woningprijzen, regelgeving en het gevoel dat Nederland veranderd is. Dat zijn geen verzonnen problemen en je mag best tot de conclusie komen dat je liever ergens anders woont.

Waar ik voor zou willen waarschuwen, is iets anders. Een reden om Nederland te verlaten is namelijk nog geen reden waarom je ergens anders gelukkig zou worden.

De andere helft van de vraag

Wie zich ergert aan Nederland kan Spanje geweldig vinden omdat daar de zon schijnt. Italië lonkt vanwege het eten en de manier van leven, Zweden vanwege de natuur en de ruimte, Hongarije vanwege de lagere woonlasten en Frankrijk vanwege dat huis met luiken dat in je fantasie al jaren aan het eind van een doodlopend weggetje staat.

Daar is op zichzelf niets mis mee. Sterker nog, zo beginnen volgens mij heel veel goede emigratieplannen. Het wordt pas riskant wanneer het buitenland vooral de oplossing moet zijn voor alles wat je in Nederland niet meer bevalt. Een land is nu eenmaal geen medicijn tegen ergernis.

Spanje is geen Nederland met beter weer en Frankrijk is geen Nederland met meer ruimte. Hongarije is geen Nederland waar alles goedkoper is en Italië is al helemaal geen Nederland waar toevallig beter wordt gekookt.

Je verhuist naar een andere samenleving, met andere regels, andere gewoonten, andere verhoudingen tussen mensen en vaak ook een andere manier waarop de overheid functioneert. Sommige dingen zullen je waarschijnlijk veel beter bevallen dan in Nederland, terwijl andere zaken je binnen enkele maanden tot razernij kunnen drijven. Dat hoort erbij.

Ergernissen worden gewoon vervangen

Dat is misschien een van de minder romantische kanten van emigreren. Je laat een aantal ergernissen achter, maar krijgt er vrijwel gegarandeerd nieuwe voor terug.

Wie Nederland te bureaucratisch vindt, kan in een Zuid-Europees gemeentehuis of een Hongaars ziekenhuis een leerzame ochtend beleven. Neem dat maar van mij aan.

Wie Nederlanders afstandelijk vindt, ontdekt misschien dat het in een ander land helemaal niet eenvoudig is om echte vrienden te maken. Wie droomt van een goedkoper leven merkt dat lokale inkomens vaak eveneens lager liggen. En wie denkt dat een rustig dorp op het Franse platteland ideaal is, kan na verloop van tijd ontdekken dat rust ook betekent dat er op dinsdagavond werkelijk helemaal niets gebeurt.

Dat zijn voor mij geen argumenten om thuis te blijven. Het zijn wel redenen om eerlijk te kijken naar wat emigreren in de praktijk inhoudt.

Ook onderzoek onder mensen die al in het buitenland wonen laat zien hoe breed die dagelijkse werkelijkheid is. In het internationale Expat Insider-onderzoek van 2025 werden meer dan 10.000 mensen ondervraagd die buiten hun geboorteland wonen. Hun tevredenheid wordt bepaald door veel meer dan alleen klimaat of inkomen. Gezondheidszorg, veiligheid, vervoer, financiën, werk, bureaucratie, sociale contacten en de mogelijkheid om je ergens thuis te voelen spelen allemaal een rol.

Dat vind ik eigenlijk veelzeggend, omdat wij bij de keuze voor een emigratieland graag kijken naar huizen op Funda-achtige websites, temperaturen in januari en de prijs van een glas wijn. Een paar jaar later wordt je oordeel over precies hetzelfde land misschien vooral bepaald door de huisarts, je buren, de belastingdienst en de vraag of je inmiddels iemand hebt die je kunt bellen wanneer je auto niet start.

Emigreren gaat uiteindelijk verrassend vaak over heel gewone dinsdagen.

De vakantie is een gevaarlijke adviseur

Een andere valkuil is dat het land waarnaar je wilt emigreren vaak ook het land is waar je graag vakantie viert. Dat is logisch, want tijdens een vakantie zie je een land meestal van zijn aantrekkelijkste kant. Je hebt vrij, er hoeft weinig, het terras is dichtbij en wanneer het ergens tegenvalt, rijd je de volgende ochtend gewoon naar een ander dorp.

Tijdens een emigratie moet in datzelfde land echter je internetverbinding worden gerepareerd en begint het echte leven.

De bakker die tijdens je vakantie zo gezellig een paar woorden met je wisselt, is niet automatisch je nieuwe vriendenkring. Dat prachtige bergdorp kan in november akelig stil zijn. En dat charmante oude huis waar je onmiddellijk verliefd op werd, blijkt misschien ook een dak, drie buitenmuren en een verwarmingssysteem te hebben uit een tijdperk waarin duurzaamheid vooral betekende dat iets honderd jaar meeging.

Wie serieus over emigreren nadenkt, zou daarom niet alleen moeten kijken naar wat hij mooi vindt aan een land. Je moet ook proberen te ontdekken welke dagelijkse werkelijkheid bij dat land en die streek hoort, want uiteindelijk is dat de omgeving waarin je gaat wonen en leven.

Wat wil je eigenlijk vinden?

Daarmee komen we bij de vraag die naar mijn idee veel belangrijker is dan de vraag waarom je weg wilt. Wat hoop je ergens anders te vinden?

Misschien wil je meer ruimte en is dat een vrij concrete wens. Misschien wil je een vriendelijker klimaat omdat je graag buiten leeft. Misschien wil je minder werken, eenvoudiger wonen en meer tijd hebben. Het kan ook zijn dat je vooral natuur zoekt, juist in een internationale stad wilt wonen of simpelweg behoefte hebt aan een nieuw avontuur.

Dat zijn positieve redenen, omdat je vervolgens kunt onderzoeken of het land dat je op het oog hebt die verwachtingen werkelijk kan waarmaken. Dat is heel wat anders dan beginnen met de gedachte dat je hier niet meer wilt zijn.

Wie alleen weet waarvan hij weg wil, heeft duizenden mogelijke bestemmingen. Wie daarentegen weet hoe hij wil leven, kan veel gerichter gaan zoeken naar landen en regio’s die daarbij passen. Op dat moment wordt een emigratieplan ineens een stuk concreter.

Je eigen leven verhuist gewoon mee

Er bestaat een nogal afgezaagde uitspraak over emigratie: je neemt jezelf mee. Hij is afgezaagd omdat hij waar is.

Als je in Nederland een hekel hebt aan je werk, lost een Spaans terras dat gevoel misschien tijdelijk op, maar uiteindelijk moet er meestal toch weer geld worden verdiend. Als je relatie niet goed loopt, wordt die niet vanzelf beter omdat er palmbomen naast het zwembad staan. En wie zich in Nederland eenzaam voelt, kan in Portugal een prachtige woning kopen en zich daar vervolgens in een veel mooier decor nog steeds alleen voelen.

Dat betekent niet dat een andere omgeving geen enorme invloed op je leven kan hebben. Natuurlijk kan dat wel. Meer zon kan ervoor zorgen dat je vaker buiten bent. Goedkoper wonen kan financiële ruimte geven. Minder woon-werkverkeer kan je dagelijks uren opleveren. Een andere cultuur kan beter bij je passen en meer natuur kan werkelijk iets doen met je gevoel van welzijn. Het verschil is dat dit veranderingen zijn die je kunt benoemen en onderzoeken.

„In Nederland ben ik ongelukkig, dus in Spanje word ik gelukkig” is geen plan. De gedachte dat je minder wilt werken, kleiner wilt wonen, vaker buiten wilt zijn en hebt uitgerekend dat je inkomen dat in een bepaalde regio van Spanje mogelijk maakt, begint daar al veel meer op te lijken.

Nederland wordt op afstand soms weer verrassend aardig

Er gebeurt na een emigratie nog iets grappigs. Nederland blijkt vanuit het buitenland soms eigenschappen te hebben die je voor vertrek nauwelijks meer zag.

Je ontdekt opeens dat veel overheidszaken behoorlijk goed digitaal geregeld waren, dat mensen afspraken meestal nakomen, dat winkels opmerkelijk lange openingstijden hebben en dat iedereen je volledig verstaat. Ook valt ineens op dat de Nederlandse wegen over het algemeen best goed onderhouden zijn en dat een aannemer die zegt dinsdag om negen uur te komen in Nederland in de vijzel alle gevallen daadwerkelijk op zal dinsdag verschijnen.

Je kunt zelfs dingen gaan missen waarvan je voor vertrek niet wist dat je eraan gehecht was. Tegelijkertijd ontdek je in je nieuwe land waarschijnlijk ook zaken waarvan je nooit meer afstand wilt doen. Misschien is dat de manier waarop mensen tijd voor elkaar maken, misschien het klimaat, het eten, de ruimte, de bergen, de veiligheid, de spontaniteit, de lagere woonlasten of gewoon het prettige gevoel dat je leven daar beter bij je past.

Op dat moment is er iets belangrijks gebeurd. Je woont er dan niet meer omdat je Nederland niet leuk vond, maar omdat je daar werkelijk wilt wonen. Dat is volgens mij het punt waarop een emigratie echt volwassen wordt.

En als je terugkomt?

Daar hoort nog iets bij. Een emigratie hoeft niet voor de rest van je leven te duren om geslaagd te zijn. Volgens het CBS keert uiteindelijk een aanzienlijk deel van de in Nederland geboren emigranten terug naar Nederland. Dat relativeert nogal wat, omdat wij de neiging hebben emigratie te behandelen alsof je bij vertrek een contract ondertekent waarin staat dat je tot je dood in het buitenland moet blijven.

Wie na vijf of tien jaar terugkomt, zou het dan blijkbaar niet hebben gered. Ik vind dat een vreemde manier om ernaar te kijken. Je kunt tien prachtige jaren in Frankrijk hebben gewoond en daarna weer behoefte krijgen aan Nederland. Je kunt vanwege kinderen terugkeren, omdat je ouders ouder worden, vanwege werk, gezondheid of een relatie. Misschien ben je het land waar je ooit dol op was uiteindelijk ook gewoon een beetje zat.

Mensen veranderen en landen veranderen eveneens. Terugkeren maakt een emigratie niet mislukt, net zoals in Nederland blijven niet automatisch betekent dat je de juiste keuze hebt gemaakt. Uiteindelijk gaat het erom dat je leven past bij wat jij op dat moment belangrijk vindt.

Maak twee lijstjes, maar wees streng voor jezelf

Wanneer je serieus over emigreren nadenkt, zou ik daarom iets heel eenvoudigs doen. Pak een vel papier en schrijf op de ene helft alles wat je aan Nederland dwarszit, zoals de huizenprijzen, de drukte, het klimaat, de politiek, de belastingen, de regelgeving of je werk.

Schrijf vervolgens op de andere helft wat je in het buitenland werkelijk zoekt en kijk daarna vooral naar die tweede helft.

Wanneer daar alleen „zon”, „goedkoper huis” en „meer rust” staat, zou ik nog even verder denken. Vraag jezelf af hoe je je dagen wilt doorbrengen, of je graag mensen om je heen hebt of juist afzondering zoekt en hoe belangrijk familie voor je is. Denk ook na over werk, ondernemen, voorzieningen, gezondheidszorg, openbaar vervoer en de vraag of je kunt leven in een land waarvan je de taal misschien jarenlang niet volledig beheerst.

En wellicht is de belangrijkste vraag wel of je jezelf daar ook ziet wonen op een grauwe dinsdag in februari, wanneer je gewoon thuis bent, de boodschappen zijn gedaan, de regen tegen het raam slaat, de auto naar de garage moet en er een brief van de lokale belastingdienst op tafel ligt waarvan je de eerste alinea drie keer moet lezen.

Wil je er dan nog steeds wonen? Als het antwoord ja is, zou het zomaar kunnen dat je een heel goede reden hebt om te emigreren.

Ga ergens naartoe

Ik wil niemand ervan overtuigen dat je alleen met verheven motieven mag emigreren. Integendeel, irritatie kan een uitstekende aanleiding zijn om eindelijk eens serieus na te denken over hoe je de rest van je leven wilt inrichten.

Misschien heb je het in Nederland inderdaad wel gezien, en daar kan van alles achter zitten. Laat dat gevoel alleen het begin van je zoektocht zijn en niet het eindpunt van je redenering. Onderzoek niet uitsluitend wat er volgens jou mis is met het land dat je verlaat, maar vooral ook wat goed is aan het leven dat je ergens anders wilt opbouwen. Want uiteindelijk is dat volgens mij de beste basis voor een emigratie.

Je mag best weg willen uit Nederland, zolang je er maar voor zorgt dat je nog liever ergens anders naartoe wilt.

☕ Vind je deze en alle andere informatie op onze site waardevol? Steun mijn team en mij met een kleine donatie en help op die manier Grenzenloos gratis en onafhankelijk te houden. Zie: Samen houden we het gratis!

Bekijk al mijn emigratiehandboeken hier:

The post Wil je écht emigreren, of wil je gewoon weg uit Nederland? appeared first on Grenzenloos.

Een lezer van Grenzenloos stuurde mij onlangs een interessante vraag. Hij woont sinds 2005 in België, heeft zijn hele werkzame leven in Nederland gewerkt en daar pensioen opgebouwd. In november 2027 gaat hij met pensioen. De laatste maanden leest hij in Belgische media steeds vaker berichten over veranderingen in de belastingheffing voor gepensioneerden.

Zijn belangrijkste vraag: wordt het straks fiscaal veel ongunstiger om als Nederlandse gepensioneerde in België te wonen?

Hij had bovendien begrepen dat België een nieuw belastingverdrag met Nederland heeft ondertekend, waardoor Nederlanders met een Nederlands pensioen mogelijk meer belasting zouden moeten betalen. Daarbij kwam de bekende grens van €25.000 per jaar ter sprake. En als je uiteindelijk toch in Nederland belasting moet betalen, vroeg hij zich af, kun je dan misschien ook weer profiteren van Nederlandse fiscale voordelen zoals de hypotheekrenteaftrek?

Het zijn goede vragen. Zeker omdat er op dit moment verschillende ontwikkelingen door elkaar lopen. Er is een nieuw belastingverdrag tussen Nederland en België, er is deze zomer in België een wijziging van de personenbelasting doorgevoerd en in maart 2026 heeft de Nederlandse Hoge Raad een belangrijke uitspraak gedaan over Nederlanders die in België wonen en een Nederlands pensioen ontvangen.

Dat zijn drie verschillende zaken. Wie ze op één hoop gooit, kan gemakkelijk de indruk krijgen dat er plotseling een nieuwe belastingheffing voor Nederlandse gepensioneerden in België aankomt. Zo eenvoudig ligt het gelukkig niet.

Het nieuwe belastingverdrag geldt nog niet

Om te beginnen moet een belangrijk misverstand uit de wereld worden geholpen. België heeft niet onlangs op eigen houtje een nieuw belastingverdrag met Nederland ondertekend. Nederland en België hebben dat gezamenlijk al op 21 juni 2023 gedaan. Toch geldt dit nieuwe verdrag ruim drie jaar later nog steeds niet.

In de officiële Nederlandse Verdragenbank staat op dit moment nog altijd geen datum van inwerkingtreding vermeld. De Nederlandse regering liet in april 2026 weten dat Nederland en België nog bezig waren met een gezamenlijke toelichting op het verdrag. Die toelichting was toen vrijwel afgerond. Het streven is om het verdrag in 2026 voor goedkeuring aan de Tweede Kamer voor te leggen. Aan Belgische zijde is het proces nog wat ingewikkelder, omdat ook de Gewesten en Gemeenschappen hun goedkeuring moeten geven.

We kunnen op 21 augustus 2026 dus nog niet zeggen wanneer het nieuwe belastingverdrag daadwerkelijk gaat gelden. In artikel 28 is wel vastgelegd wat er daarna gebeurt. Zodra beide landen alle procedures hebben afgerond, treedt het verdrag formeel in werking op de laatste dag van de daaropvolgende maand. Voor de belastingheffing worden de nieuwe regels vervolgens toegepast vanaf 1 januari van het eerstvolgende kalenderjaar.

Voor iemand die in november 2027 met pensioen gaat, is daardoor op dit moment nog niet met zekerheid te zeggen of tegen die tijd het oude of het nieuwe belastingverdrag van toepassing zal zijn. Voor pensioenen maakt dat overigens minder verschil dan je misschien zou verwachten.

De pensioenregeling verandert nauwelijks

Wie verwacht dat Nederland en België in het nieuwe verdrag een compleet nieuwe regeling voor pensioenen hebben afgesproken, komt bedrogen uit. De hoofdregel blijft dat een particulier pensioen in principe wordt belast in het land waar je woont. Woon je in België en ontvang je een Nederlands bedrijfspensioen, dan ligt het heffingsrecht dus in beginsel bij België.

Ook uitkeringen op grond van de sociale wetgeving, waaronder de AOW, vallen in het nieuwe verdrag in beginsel onder de woonstaatheffing. Voor overheidspensioenen bestaat een aparte regeling. Die worden doorgaans belast door het land waarvoor de overheidsdiensten zijn verricht. Bij een pensioen dat gedeeltelijk bij de overheid en gedeeltelijk in het bedrijfsleven is opgebouwd, kan zelfs een splitsing nodig zijn. Het feit dat een pensioen bijvoorbeeld door ABP wordt uitgekeerd, zegt op zichzelf nog niet voldoende. Er moet worden gekeken naar de dienstbetrekkingen waarin het pensioen is opgebouwd.

Voor de meeste Nederlanders die in België wonen en een gewoon Nederlands bedrijfspensioen ontvangen, blijft België dus het uitgangspunt. Daarbij bestaat echter een belangrijke uitzondering. En juist over die uitzondering ontstaat veel verwarring.

Die grens van €25.000 werkt anders dan veel mensen denken

In het huidige belastingverdrag staat een bijzondere bepaling voor pensioenen. Diezelfde regeling is vrijwel ongewijzigd opgenomen in artikel 16 van het nieuwe verdrag. Nederland kan onder bepaalde omstandigheden toch belasting heffen over een Nederlands pensioen van iemand die in België woont. Daarvoor moet aan een aantal voorwaarden worden voldaan.

Bij een particulier pensioen moet de pensioenopbouw in Nederland fiscaal zijn gefacilieerd. Dat is bij de meeste gewone Nederlandse werknemerspensioenen het geval, omdat tijdens de opbouw bijvoorbeeld geen inkomstenbelasting over de werkgevers- en werknemerspremies werd betaald.

Daarnaast is van belang hoe België het pensioen belast. Nederland kan pas als bronstaat in beeld komen als het pensioen in België niet tegen het normale tarief voor arbeidsinkomsten wordt belast, of als minder dan 90 procent van het brutobedrag daadwerkelijk in de Belgische belastingheffing wordt betrokken.

Vervolgens geldt de grens van €25.000 per kalenderjaar. De bronstaatregeling kan pas worden toegepast wanneer het totale brutobedrag van de betrokken pensioen- en lijfrente-inkomsten boven die grens uitkomt. (Artikel 16 van het nieuwe belastingverdrag Nederland-België) (Wetten Overheid)

Daaruit volgt dus niet: “Mijn Nederlandse pensioen is hoger dan €25.000, dus voortaan betaal ik belasting in Nederland.” Dat is te kort door de bocht. De manier waarop België het pensioen fiscaal behandelt, blijft van doorslaggevend belang.

De Hoge Raad gaf in maart 2026 duidelijkheid

Precies over deze €25.000-regel liep jarenlang een procedure die uiteindelijk bij de Hoge Raad terechtkwam. Op 13 maart 2026 deed de Hoge Raad daarover een belangrijke uitspraak.

De zaak ging over een Nederlander die in België woonde en jaarlijks ruim €29.000 aan Nederlands pensioen ontving, aangevuld met een relatief kleine Nederlandse lijfrente. Een gedeelte van zijn pensioen werd in België gewoon tegen het progressieve tarief belast. Een veel groter gedeelte was vóór 2004 opgebouwd en kreeg in België een bijzondere fiscale behandeling. Voor dat oudere gedeelte werd niet de volledige pensioenuitkering belast. België ging uit van 3 procent van het pensioenkapitaal per 1 januari 2004 en hief daarover vervolgens 30 procent belasting.

Nederland vond dat hierdoor de verdragsuitzondering van toepassing was.

De Hoge Raad heeft vervolgens twee belangrijke zaken duidelijk gemaakt. Voor de vraag of de grens van €25.000 wordt overschreden, moet naar het totale relevante brutobedrag van de pensioen- en lijfrente-uitkeringen worden gekeken. Maar dat betekent vervolgens niet dat Nederland automatisch het volledige pensioen mag belasten. Voor het gedeelte dat België gewoon tegen het normale progressieve tarief belast, blijft het Belgische heffingsrecht in stand. Nederland kan alleen heffen over het gedeelte dat daadwerkelijk aan de voorwaarden voor de uitzondering voldoet. (Hoge Raad, 13 maart 2026, ECLI:NL:HR:2026:395) (Rechtspraak)

Dat is voor Nederlandse gepensioneerden in België een belangrijke nuance. De €25.000-grens is dus een drempel, geen automatische fiscale grensovergang waarbij het volledige Nederlandse pensioen ineens van België naar Nederland verhuist.

Vooral oudere pensioenrechten kunnen bijzonder worden behandeld

Dat in deze rechtszaak onderscheid werd gemaakt tussen pensioen dat vóór en na 2004 was opgebouwd, is geen toeval. België heeft bepaalde Nederlandse pensioenrechten die vóór 2004 zijn opgebouwd in het verleden onder voorwaarden anders behandeld dan gewone pensioeninkomsten. Daarbij kon een pensioen fiscaal worden beschouwd als een lijfrente tegen afstand van kapitaal. In dat geval werd niet simpelweg iedere ontvangen pensioenuitkering volledig tegen het progressieve Belgische tarief belast.

Juist zo’n gunstigere Belgische behandeling kan tot gevolg hebben dat Nederland op grond van het belastingverdrag alsnog een heffingsrecht krijgt.

Voor pensioenrechten die later zijn opgebouwd en in België gewoon volledig en progressief worden belast, speelt dit probleem meestal veel minder. Voor iemand die tientallen jaren in Nederland heeft gewerkt en al vóór 2004 pensioen heeft opgebouwd, is het daarom verstandig om niet uitsluitend naar het totale bedrag op de pensioenoverzichten te kijken. De precieze opbouwperiode en de Belgische fiscale kwalificatie kunnen belangrijk zijn.

België heeft deze zomer wél zijn eigen belastingregels veranderd

Dan is er nog een tweede ontwikkeling. En dit is waarschijnlijk een van de redenen waarom er de laatste tijd in België zoveel over belastingen en pensioenen wordt geschreven.

Op 29 juli 2026 verscheen een Belgische wet met wijzigingen in de personenbelasting in het Belgisch Staatsblad. Daarin is onder meer de belastingvermindering voor hogere pensioeninkomens aangepast. Vanaf aanslagjaar 2027 wordt deze vermindering bij hogere belastbare inkomens sneller afgebouwd. Dat kan er inderdaad toe leiden dat sommige gepensioneerden in België meer belasting gaan betalen. Maar dit heeft niets te maken met het nieuwe belastingverdrag tussen Nederland en België. Het is een Belgische binnenlandse belastingmaatregel en deze geldt niet speciaal voor Nederlanders.

De formulering dat de Belgische regering Nederlandse gepensioneerden met een nieuw verdrag “zwaarder wil straffen” is daarom niet juist. Er zijn wel degelijk veranderingen die voor hogere pensioeninkomens nadelig kunnen uitpakken, maar de oorzaak daarvan ligt bij de Belgische personenbelasting en niet bij een nieuwe afspraak waarmee België Nederlandse pensioenen naar zich toe zou trekken.

Hoe hoog is de belasting in België?

België heeft op papier behoorlijk hoge tarieven voor de personenbelasting. Voor inkomstenjaar 2026 gelden de volgende schijven: Tot €16.720 bedraagt het tarief 25 procent. Over het gedeelte tussen €16.720 en €29.510 betaal je 40 procent. Tussen €29.510 en €51.070 geldt 45 procent en over het inkomen daarboven 50 procent.

Daar staat voor 2026 een belastingvrije som van €11.180 tegenover. Bovendien bestaan er specifieke belastingverminderingen voor pensioeninkomsten. Je kunt daarom niet zeggen dat iemand met een pensioen van bijvoorbeeld €55.000 in België 50 procent belasting betaalt. Alleen het bovenste gedeelte van het inkomen valt in de hoogste belastingschijf en daar worden vervolgens nog belastingverminderingen in verwerkt.

Daarnaast heft de Belgische gemeente waar je woont een aanvullende gemeentebelasting. Het percentage daarvan verschilt per gemeente.

Een eenvoudige berekening laat goed zien hoe het systeem werkt. Stel dat iemand in 2026 €45.000 aan volledig belastbaar pensioeninkomen heeft en we laten alle persoonlijke omstandigheden even buiten beschouwing. Over de eerste €16.720 wordt €4.180 belasting berekend. Over de volgende €12.790 is dat €5.116 en over de resterende €15.490 ongeveer €6.971.

De basisbelasting komt dan uit op ongeveer €16.267. Door de belastingvrije som van €11.180 daalt die berekening met ongeveer €2.795 naar circa €13.472.

Dat is nog steeds niet het bedrag dat deze gepensioneerde uiteindelijk daadwerkelijk betaalt. De speciale belastingvermindering voor pensioen moet er nog in worden verwerkt en de gemeentebelasting moet er juist nog bij worden opgeteld. Ook een partner, andere inkomsten en aftrekposten kunnen het resultaat veranderen.

Een betrouwbare persoonlijke vergelijking vereist daarom aanzienlijk meer informatie dan alleen de hoogte van het pensioen.

Is Nederland goedkoper?

Daarmee komen we bij een logische vervolgvraag: als België zulke hoge tarieven heeft, zou het dan gunstiger zijn als Nederland het pensioen belast? Ook daarop bestaat geen algemeen antwoord.

In Nederland geldt in 2026 voor iemand die het gehele jaar de AOW-leeftijd heeft bereikt en geboren is op of na 1 januari 1946 een tarief van 17,85 procent over de eerste €38.883 in box 1. Over het gedeelte van €38.883 tot €78.426 bedraagt het tarief 37,56 procent en daarboven 49,50 procent. Het lage eerste tarief ontstaat vooral doordat iemand na het bereiken van de AOW-leeftijd geen AOW-premie meer betaalt.

Die 17,85 procent verklaart waarschijnlijk waar de gedachte vandaan komt dat een Nederlandse gepensioneerde ongeveer 19 procent belasting betaalt. Maar ook dat is een te eenvoudige voorstelling.

Nederland werkt eveneens met verschillende belastingschijven en heffingskortingen. Een AOW-gerechtigde kan in 2026 bijvoorbeeld recht hebben op maximaal €1.556 algemene heffingskorting en op een ouderenkorting van maximaal €2.067. Beide kortingen worden bij hogere inkomens afgebouwd.

Drie Nederlandse rekenvoorbeelden

Om een idee te geven kunnen we een fictieve gepensioneerde nemen die het hele jaar de AOW-leeftijd heeft, in Nederland woont, geboren is na 1945, geen aftrekposten heeft en uitsluitend box 1-inkomen uit AOW en pensioen ontvangt.

Bij een totaal inkomen van €30.000 bedraagt de heffing volgens de tarieven van 2026 eerst ongeveer €5.355. Na toepassing van de algemene heffingskorting en ouderenkorting resteert in dit vereenvoudigde voorbeeld ongeveer €1.740.

Bij een inkomen van €45.000 komt de belasting vóór kortingen uit op ongeveer €9.238. Na de algemene heffingskorting en ouderenkorting resteert circa €6.103.

Bij een inkomen van €65.000 loopt de berekende heffing op tot ongeveer €16.750. De algemene heffingskorting is dan grotendeels afgebouwd en de ouderenkorting is bij dit inkomen verdwenen. Er resteert ongeveer €16.321.

Deze bedragen zijn uitsluitend bedoeld om te laten zien dat “19 procent belasting” geen bruikbare algemene regel is. Ze houden bijvoorbeeld geen rekening met de zorgverzekering en zijn bovendien berekend voor iemand die in Nederland woont.

Voor iemand die in België woont maar over een deel van zijn pensioen Nederlandse inkomstenbelasting verschuldigd is, kan de berekening anders uitpakken. Je bent dan immers niet automatisch in Nederland premieplichtig voor alle volksverzekeringen en ook de heffingskortingen kunnen anders worden toegepast.

Vergeet de zorgbijdrage niet

Bij de keuze tussen wonen in Nederland of België moet je bovendien verder kijken dan de inkomstenbelasting. Een gepensioneerde die in België woont en ten laste van Nederland recht heeft op zorg, kan verdragsgerechtigd worden en via het CAK een verdragsbijdrage betalen. Die bijdrage bestaat uit een vast gedeelte en inkomensafhankelijke delen voor de Zvw en Wlz, waarop vervolgens de woonlandfactor wordt toegepast.

Voor België bedraagt de woonlandfactor in 2026 maar liefst 0,8165. De vaste nominale bijdrage komt daardoor uit op €128,19 per maand. Daarnaast bestaan inkomensafhankelijke bijdragen. (CAK, woonlandfactoren en bijdragen 2026)

Een vergelijking waarbij je uitsluitend de Belgische personenbelasting naast het Nederlandse inkomstenbelastingtarief legt, kan daarom een behoorlijk verkeerd beeld geven.

Kun je kiezen om in Nederland belasting te betalen?

Nee. Dat is eveneens een belangrijk punt uit de lezersvraag. Je kunt niet tegen de Belastingdienst zeggen dat je liever in Nederland belasting betaalt omdat dat toevallig voordeliger uitkomt. Nederland en België hebben in het belastingverdrag afgesproken welk land over welk inkomen belasting mag heffen. Pas wanneer Nederland volgens het verdrag een heffingsrecht heeft, komt de Nederlandse belastingheffing in beeld.

Hetzelfde geldt andersom. Dat België wellicht een hoger tarief hanteert, geeft een inwoner van België niet het recht om voor de Nederlandse belastingheffing te kiezen.

En hoe zit het dan met de hypotheekrenteaftrek?

De vraag over de hypotheekrenteaftrek is interessanter. Iemand die in België woont kan onder voorwaarden in Nederland worden aangemerkt als kwalificerend buitenlands belastingplichtige. Daarvoor moet je in een EU-land wonen en over minimaal 90 procent van je wereldinkomen in Nederland belasting betalen.

Wie aan die voorwaarde voldoet, kan in Nederland in veel opzichten dezelfde aftrekposten krijgen als iemand die in Nederland woont. Daaronder kan ook de hypotheekrente van de eigen woning in België vallen, mits uiteraard aan de normale voorwaarden voor hypotheekrenteaftrek wordt voldaan.

Maar hier zit meteen de complicatie. Als je in België woont en je AOW en bedrijfspensioen volgens het belastingverdrag grotendeels in België worden belast, betaal je waarschijnlijk geen Nederlandse belasting over 90 procent van je wereldinkomen. Dan voldoe je dus niet aan deze voorwaarde.

Als Nederland door de bijzondere pensioenregel wél vrijwel je gehele inkomen mag belasten, kan de situatie anders worden. Ook hier geldt daarom dat je de hypotheekrenteaftrek niet los kunt zien van de verdeling van het heffingsrecht tussen beide landen.

Is het straks nog aantrekkelijk om in België te blijven wonen?

Dat is uiteindelijk misschien wel de interessantste vraag uit de brief. Wie uitsluitend naar de hoogste belastingtarieven kijkt, zou kunnen concluderen dat Nederland aantrekkelijker is. Het Belgische tarief loopt immers al vrij snel op naar 40 en 45 procent en uiteindelijk naar 50 procent. Maar op basis daarvan zou ik niemand adviseren om te verhuizen.

Bij een vergelijking tussen Nederland en België moet je kijken naar het totale financiële plaatje. De hoogte en samenstelling van je AOW en pensioenen spelen een rol, net als de vraag wanneer het pensioen is opgebouwd. Daarnaast zijn je hypotheek, vermogen, partnerinkomen, zorgkosten en eventuele andere inkomsten van belang.

Ook de woning zelf kan de vergelijking compleet veranderen. Wie in België een vrijwel afbetaald huis heeft, kan financieel beter af zijn dan iemand die na terugkeer naar Nederland tegen de huidige woningprijzen opnieuw een woning moet kopen of huren.

Een verschil van enkele duizenden euro’s belasting per jaar valt dan al snel in het niet bij enkele tonnen verschil in woonlasten of woningwaarde. En natuurlijk is er nog een argument dat in fiscale berekeningen nogal eens wordt vergeten: je woont ergens omdat je daar wilt wonen.

Wie al sinds 2005 in België woont, daar vrienden heeft, zijn sociale leven heeft opgebouwd en zich er thuis voelt, zou een verhuizing naar Nederland niet uitsluitend moeten baseren op het verschil tussen twee percentages in een belastingtabel.

Wat betekent dit voor iemand die in november 2027 met pensioen gaat?

Voor de lezer die aanleiding gaf tot dit artikel zou mijn conclusie voorlopig daarom als volgt zijn: Hij hoeft er op dit moment niet vanuit te gaan dat het nieuwe belastingverdrag zijn Nederlandse pensioen vanaf november 2027 plotseling volledig onder de Nederlandse belastingheffing brengt. Het nieuwe verdrag is nog niet in werking en de belangrijkste pensioenbepaling blijft bovendien sterk lijken op de bestaande regeling.

Wel is het verstandig om ruim vóór pensionering te laten vaststellen uit welke onderdelen zijn pensioen bestaat. Heeft hij uitsluitend een gewoon bedrijfspensioen, ontvangt hij ook een overheidspensioen, hoeveel AOW krijgt hij en welk gedeelte van zijn aanvullende pensioen is vóór 2004 opgebouwd? Vooral dat laatste kan relevant zijn.

Daarnaast zal in 2027 opnieuw gekeken moeten worden naar de dan geldende Belgische en Nederlandse belastingtarieven. De cijfers in dit artikel zijn bewust gebaseerd op 2026, omdat de definitieve fiscale situatie voor het volledige jaar 2027 op dit moment nog niet vaststaat.

Wie in november van een jaar bovendien precies de AOW-leeftijd bereikt, krijgt in Nederland te maken met een bijzonder overgangstarief. Het tarief in de eerste belastingschijf hangt in het jaar waarin je de AOW-leeftijd bereikt namelijk af van de maand waarin dat gebeurt. Ook daarom kun je niet simpelweg met 17,85 of 19 procent rekenen.

België wordt niet plotseling een fiscaal mijnenveld

De onrust onder Nederlandse gepensioneerden in België is begrijpelijk. Er gebeurt op fiscaal gebied momenteel behoorlijk veel. Maar het nieuwe belastingverdrag is niet de belastingbom die sommige berichten ervan maken.

Het verdrag werd al in juni 2023 door Nederland en België ondertekend, is in augustus 2026 nog steeds niet in werking getreden en verandert de basisregels voor particuliere pensioenen slechts beperkt. De bekende grens van €25.000 blijft bestaan, maar die grens betekent niet dat ieder Nederlands pensioen boven €25.000 automatisch in Nederland wordt belast.

Tegelijkertijd heeft België zijn eigen personenbelasting gewijzigd. Vooral voor hogere pensioeninkomens kunnen bepaalde belastingverminderingen vanaf aanslagjaar 2027 minder gunstig worden. Dat kan de netto-uitkomst beïnvloeden, maar het is een Belgische binnenlandse belastingwijziging die ook Belgische gepensioneerden raakt. Het is geen maatregel die speciaal tegen Nederlanders is gericht.

En dan is er sinds maart 2026 de uitspraak van de Hoge Raad. Die maakt juist duidelijker hoe Nederland met de €25.000-grens moet omgaan: het volledige relevante brutopensioen telt mee om te bepalen of de grens wordt overschreden, maar Nederland krijgt daarmee nog geen vrijbrief om vervolgens het volledige pensioen te belasten.

Voor Nederlanders die al jaren in België wonen en hun pensioen vanuit Nederland ontvangen, blijft het daarom vooral zaak om goed naar hun persoonlijke pensioenopbouw te kijken.

De vraag “Is België of Nederland fiscaal goedkoper?” klinkt eenvoudig. Bij pensioenen blijkt het antwoord meestal pas tevoorschijn te komen nadat je nog minstens vijf andere vragen hebt beantwoord.

Voor dit artikel heb ik de volgende bronnen gebruikt: Nederlandse Verdragenbank, Ministerie van Financiën, Tweede Kamerstukken over het nieuwe belastingverdrag Nederland-België, officiële verdragstekst van het belastingverdrag Nederland-België van 21 juni 2023, Belastingdienst, FOD Financiën België, Hoge Raad der Nederlanden, Rechtspraak.nl, CAK, BDO België, Meijburg & Co en EY België.

Dit artikel is geschreven door Eric Jan van Dorp, auteur van onder meer de Succesvol emigreren-boekenreeks en oprichter van Grenzenloos.nl.

☕ Vind je deze en alle andere informatie op onze site waardevol? Steun Eric Jan en zijn team met een kleine donatie en help Grenzenloos gratis en onafhankelijk te houden. Zie: Samen houden we het gratis!

The post Nieuw belastingverdrag met België: gaan Nederlandse gepensioneerden straks meer belasting betalen? appeared first on Grenzenloos.

Wie naar Zuid- of Centraal-Europa verhuist, kijkt meestal naar huizenprijzen, belastingen en dagelijkse kosten. Maar na de zomer van 2026 hoort daar wat mij betreft nog een post nadrukkelijk bij: wat kost het om je huis tijdens steeds extremere zomers leefbaar te houden?

Wie droomt van een vrijstaand huis in Frankrijk, Spanje, Italië, Kroatië of Hongarije ziet waarschijnlijk eerder een terras, tuin en blauwe lucht voor zich dan een rekening voor dakisolatie en airconditioning. Toch zou ik die laatste inmiddels net zo serieus meenemen in mijn emigratiebegroting als overdrachtsbelasting, notariskosten of een verbouwing van de keuken.

De gebeurtenissen van deze zomer maken duidelijk waarom.

De Franse minister van Milieu Monique Barbut schatte op 12 augustus dat de hittegolven Frankrijk dit jaar 10 tot 15 miljard euro aan directe en indirecte economische schade kunnen kosten. Dat is veel meer dan de schade van de droogte van 2022. Landbouw, gezondheid, bosbranden, energievoorziening en productiviteit worden allemaal geraakt. (Bron: Reuters)

En Frankrijk staat bepaald niet alleen. Reuters beschreef op 10 augustus hoe vooral Spanje, Frankrijk en Italië economisch kwetsbaar zijn voor langdurige hitte en droogte. Allianz becijferde dat alleen al de hittegolf van twee weken in juni ongeveer 0,3 procentpunt van de Europese economische groei kon kosten. (Bron: Reuters)

Ook Centraal-Europa ontsnapt er niet aan. Droogte raakt inmiddels onder andere de Rijn en Donau, ook hier in Hongarije, terwijl lage waterstanden gevolgen hebben voor scheepvaart, landbouw en energieproductie. (Bron: Reuters)

En terwijl ik dit schrijf, op 14 augustus, zijn de voorbeelden bijzonder concreet. In het Kroatische Omiš moesten honderden mensen worden geëvacueerd vanwege een grote natuurbrand. In Frankrijk, Roemenië en hier in Hongarije zorgt de hitte ervoor dat een aanzienlijk deel van de nucleaire productie tijdelijk moet worden teruggeschroefd omdat rivierwater te warm wordt voor normale koeling van centrales.

Voor iemand die over emigreren nadenkt, roept dat een heel praktische vraag op: Wat moet ik extra reserveren om mijn toekomstige huis tegen extreme zomerhitte te beschermen?

Een huis dat in januari prettig is, kan in juli een oven worden

Een van de opvallendste problemen is dat veel Europese huizen gebouwd zijn met de winter als uitgangspunt. We wilden warmte binnenhouden. Dat is logisch in Nederland, Duitsland en grote delen van Frankrijk. Maar als de buitentemperatuur dagenlang richting 35 of 40 graden gaat en het ’s nachts nauwelijks afkoelt, ontstaat een ander probleem.

Reuters beschreef deze zomer hoe woningen in onder andere Parijs tijdens hittegolven veranderen in onaangenaam warme ruimtes. Slechts ongeveer een kwart van de Europese huishoudens beschikt volgens de geraadpleegde deskundigen over airconditioning. Experts benadrukken tegelijkertijd dat simpelweg overal airco installeren niet de ideale oplossing is. (Bron: Reuters)

De volgorde is belangrijk. Eerst probeer je te voorkomen dat de warmte binnenkomt. Daarna koel je wat nog overblijft.

Ook het Europese BUILD UP-platform wees deze maand nadrukkelijk op zogenoemde passieve koeling: buitenzonwering, ventilatie en andere bouwkundige maatregelen kunnen de koelbehoefte sterk beperken. (Bron BUILD UP)

De Franse energiedienst ADEME adviseert eveneens om tijdens hitte allereerst zon buiten te houden, ramen en luiken op de juiste momenten te sluiten en ’s nachts te ventileren. (Bron: ADEME)

Dat betekent dat ik bij de bezichtiging van een emigratiehuis inmiddels naar heel andere dingen zou kijken. Heeft het dak goede isolatie? Zijn er luiken? Ligt een enorme glazen pui pal op het westen? Kunnen ramen ’s avonds tegenover elkaar worden geopend? Heeft de woning dikke stenen muren? Is er schaduw van bomen? Kan er een buitenunit voor airconditioning worden geplaatst? En is het dak geschikt voor zonnepanelen?

Dat zijn vragen die duizenden euro’s verschil kunnen maken.

Wat kost het bij een vrijstaand huis van 120 m²?

Om de financiële consequenties inzichtelijk te maken, heb ik een voorbeeldbegroting gemaakt voor een standaard vrijstaand huis van ongeveer 120 m², zoals veel Nederlanders dat in het buitenland zoeken.

Ik ga daarbij uit van een bestaande woning zonder grote constructieve problemen, ongeveer drie slaapkamers, woonkamer, keuken en circa tien ramen. De woning heeft nog geen goede bescherming tegen zomerhitte.

De bedragen zijn nadrukkelijk begrotingsbedragen en geen offertes. Arbeidskosten verschillen enorm per regio en ook bereikbaarheid, dakconstructie, gevelmateriaal en lokale vergunningseisen hebben invloed.

Voor recente referentieprijzen zien we bijvoorbeeld dat dak-/zolderisolatie in Frankrijk enkele duizenden euro’s kan kosten en buitengevelisolatie bij een doorsneewoning gemakkelijk richting €8.000 tot €20.000 gaat. Spaanse marktindicaties liggen voor gevelisolatie vaak lager. In Slovenië wordt voor een gangbaar gevelisolatiesysteem circa €55 per m² als indicatieve investering genoemd. (Optimhome)

Mijn indicatieve begroting voor 120 m²

Deze bedragen zijn zonder volledige buitengevelisolatie. Is de woning slecht geïsoleerd en besluit je het hele huis van een buitenisolatieschil te voorzien, dan zou ik daar grofweg nog €7.000 tot €20.000 extra voor reserveren, afhankelijk van land, geveloppervlak en afwerking. Franse marktprijzen liggen daarbij doorgaans hoger dan bijvoorbeeld in delen van Spanje, Slovenië, Kroatië of Hongarije. (Bron: Optimhome)

Daarmee kan een volledige klimaatrenovatie van een slecht voorbereide woning dus uiteindelijk eerder €25.000 tot €45.000 kosten dan de paar duizend euro die veel huizenkopers wellicht voor een airco reserveren.

Niet meteen beginnen met airconditioning

Toch zou ik bij een oud huis niet als eerste de aircomonteur bellen. Ik zou beginnen bij het dak. Warme lucht stijgt weliswaar, maar een zonbeschenen dak kan tijdens een hittegolf ook enorme hoeveelheden warmte aan een huis afgeven. Franse bouwdeskundigen noemen dakisolatie daarom expliciet als een van de belangrijkste onderdelen van bescherming tegen oververhitting.

Daarna kijk ik naar de ramen. Een groot raam waarop urenlang de zon staat, kan een woning bijzonder snel opwarmen. Buitenzonwering is daarbij veel effectiever dan een gordijn aan de binnenkant, omdat de zonnestraling idealiter wordt tegengehouden voordat die door het glas het huis binnenkomt.

Luiken, buitenjaloezieën, screens, pergola’s en dakoverstekken zijn daarom geen uitsluitend esthetische mediterrane details. Ze worden steeds meer onderdeel van de technische klimaatbestendigheid van een huis. Dat is precies waarom Europese bouwspecialisten meer aandacht vragen voor passieve zonwering. (Bron: BUILD UP)

Pas daarna komt wat mij betreft actieve koeling.

Wat kost airconditioning?

Voor één slaapkamer is een eenvoudige split-airco overzichtelijk. Bij een vrijstaand huis van 120 m² is dat echter meestal niet genoeg. Je wilt bijvoorbeeld de woonkamer en twee of drie slaapkamers kunnen koelen. Dan kom je uit bij meerdere afzonderlijke systemen, een multi-splitinstallatie met één of meerdere buitenunits of, bij een forse renovatie, een systeem met kanalen.

Recente Europese prijsindicaties plaatsen een multi-splitsysteem grofweg tussen €2.500 en €5.000, maar bij een groter huis, meer binnenunits, lange leidingtrajecten of ingewikkelde montage loopt het bedrag verder op. Daarom heb ik in mijn begroting voor een huis van 120 m² ongeveer €3.000 tot €7.000 aangehouden. (Bron: Aircoinstallatie Direct)

In Spanje beginnen eenvoudige systemen relatief laag; voor centrale systemen met kanalen worden bedragen vanaf ongeveer €3.000 genoemd op Idealista. Mijn advies zou bovendien zijn om niet automatisch iedere vierkante meter te koelen.

Een goed geïsoleerd huis met buitenzonwering waarin vooral woonkamer en slaapkamers gekoeld worden, kan financieel veel aantrekkelijker zijn dan een woning waarin de airconditioning de hele dag tegen binnendringende zonnewarmte moet vechten.

En dan de zonnepanelen

Hier ontstaat een interessante combinatie. Airconditioning vraagt juist veel elektriciteit op warme, zonnige dagen. Dat zijn tegelijkertijd de momenten waarop zonnepanelen veel elektriciteit produceren. Daarom vind ik zonnepanelen bij een emigratiehuis in Zuid-Europa steeds minder een los duurzaamheidsproject en steeds meer een onderdeel van de koelstrategie.

Voor een doorsnee vrijstaand huis zou ik naar ongeveer 5 tot 6 kWp kijken, al moet het uiteindelijke vermogen uiteraard worden afgestemd op het stroomverbruik, elektrische auto, zwembadpomp en eventuele elektrische verwarming.

Recente Europese marktindicaties plaatsen een residentiële installatie van 6 tot 10 kWp in Zuid-Europa grofweg tussen €7.500 en €13.000, waarbij lokale aanbiedingen lager kunnen liggen. In Spanje worden voor standaardinstallaties bedragen van ongeveer €4.000 tot €8.000 genoemd en in Kroatië ligt een installatie van 5 kWp volgens marktgegevens rond €5.000 tot €7.000 vóór eventuele subsidies. (Bron: eu.longi.com)

Ik heb daarom bewust met vrij conservatieve bedragen gerekend en een batterij heb ik niet meegenomen.

Voor wie vooral overdag airconditioning gebruikt, is rechtstreeks eigen zonnestroom gebruiken namelijk financieel interessanter dan elektriciteit eerst in een dure thuisbatterij stoppen. Wie ’s avonds en ’s nachts veel stroom gebruikt, moet die berekening opnieuw maken.

Spanje is warm, maar soms beter voorbereid dan Frankrijk

Er zit nog een interessante tegenstelling in de Europese huizenmarkt. Een huis in Andalusië kan klimatologisch veel heter liggen dan een huis bij Bordeaux, maar daarom niet automatisch onaangenamer zijn.

Traditionele Spaanse woningen zijn vaak juist ontworpen rondom hitte: dikke muren, kleinere ramen, lichte gevels, binnenplaatsen en luiken. Spaanse architecten wezen deze zomer tegenover Reuters precies op die kenmerken. (Bron: Reuters)

Een modern huis met enorme glaspartijen zonder buitenzonwering in Midden-Frankrijk kan tijdens een hittegolf daardoor verrassend problematisch zijn. En datzelfde geldt voor Centraal-Europa. In Hongarije, Slovenië, Kroatië, Oostenrijk en delen van Slowakije werd airconditioning twintig jaar geleden lang niet altijd als essentieel gezien. De recente hitte maakt dat beeld steeds minder vanzelfsprekend.

Het punt is dus niet meer: hoe ver naar het zuiden verhuis ik? De betere vraag is:

Hoe goed is precies dit huis aangepast aan het klimaat waarin het de komende twintig jaar moet functioneren?

Een goedkoop huis van €180.000 kan eigenlijk €210.000 kosten

Dat verandert naar mijn mening ook de manier waarop je huizen moet vergelijken.

Stel dat je in Zuid-Frankrijk twee vrijstaande huizen vindt. De eerste kost €180.000. Het dak is nauwelijks geïsoleerd, er zijn grote ramen zonder luiken, geen airconditioning en geen zonnepanelen. De tweede kost €205.000, maar heeft goede dakisolatie, buitenzonwering, drie moderne split-airco’s en zonnepanelen. Op Funda-achtige buitenlandse woningsites lijkt het eerste huis €25.000 goedkoper. In werkelijkheid kan het tweede financieel de aantrekkelijkste koop zijn. Want als je na aankoop alsnog €20.000 tot €30.000 moet investeren om het goedkopere huis comfortabel te krijgen, verdwijnt het prijsverschil vrijwel volledig. Daarom zou ik als emigrant tegenwoordig naast mijn aankoopbudget een aparte post opnemen: klimaataanpassing woning: €15.000 tot €30.000.

Bij een echt slecht geïsoleerde woning zou ik zelfs €30.000 tot €45.000 achter de hand houden.

Dat betekent niet dat je dat geld altijd zult uitgeven. Een oud stenen huis met dikke muren, goede luiken, een geïsoleerd dak en veel natuurlijke schaduw kan met verrassend weinig techniek heerlijk koel blijven.

Klimaat wordt onderdeel van de emigratierekensom

Extreme hitte is geen reden om Zuid-Europa af te schrijven. Ik zou zelf ook niet beweren dat een woning in Frankrijk, Spanje, Italië of Kroatië daardoor ineens een slechte keuze is. Wel verandert de rekensom.

We beoordelen een emigratieland traditioneel op woningprijzen, belastingen, gezondheidszorg, veiligheid en dagelijkse kosten. Daar mogen wat mij betreft inmiddels een paar vragen bij: Hoe warm wordt mijn regio werkelijk? Koelt het ’s nachts nog voldoende af? Is er risico op bosbrand of watertekort? Hoe goed houdt mijn huis zonnewarmte buiten? Wat kost airconditioning? Kan ik zonnepanelen plaatsen? En hoeveel geld moet ik reserveren om een oudere woning geschikt te maken voor de zomers van de toekomst?

Dat zijn geen theoretische klimaatvragen meer. Als Frankrijk in één zomer naar schatting miljarden euro’s economische schade door hitte kan oplopen, Kroatische kustplaatsen moeten evacueren vanwege natuurbranden en zelfs de Europese energievoorziening hinder ondervindt van hoge temperaturen, wordt klimaatbestendigheid uiteindelijk ook gewoon een financiële factor. (Bron: Reuters)

Vroeger betaalden we veel extra in Zuid-Europa extra voor een zwembad bij een huis. In de toekomst kan een koel huis minstens zo waardevol blijken…

NB: Genoemde verbouwingsbedragen zijn indicatieve begrotingsbedragen en kunnen per woning en regio sterk verschillen. Eventuele nationale of regionale subsidies zijn niet in de berekeningen verwerkt. Ik heb subsidies bewust niet van de bedragen afgetrokken: die verschillen per land, regio, type woning en fiscale status en kunnen bovendien veranderen. Daardoor zijn de bedragen hierboven bruikbaarder als veilig aankoopbudget dan wanneer we uitgaan van steun die een Nederlandse emigrant mogelijk niet krijgt.

Dit artikel is geschreven door Eric Jan van Dorp, auteur van onder meer de Succesvol emigreren-boekenreeks en oprichter van Grenzenloos.nl.

☕ Vind je deze en alle andere informatie op onze site waardevol? Steun Eric Jan en zijn team met een kleine donatie en help Grenzenloos gratis en onafhankelijk te houden. Zie: Samen houden we het gratis!

The post Je emigratiehuis hittebestendig te maken? appeared first on Grenzenloos.

Wie in Spanje woont en inkomen uit Nederland ontvangt, krijgt vroeg of laat te maken met het belastingverdrag tussen beide landen. Dat verdrag bepaalt in belangrijke mate welk land belasting mag heffen over bijvoorbeeld pensioen, AOW, loon en bepaalde andere inkomsten. Vooral voor Nederlandse gepensioneerden in Spanje is dat verdrag daarom van groot belang. En daar staat iets ingrijpends te gebeuren.

Nederland en Spanje hebben overeenstemming bereikt over een volledig nieuw belastingverdrag. Het huidige verdrag dateert namelijk nog uit 1971 en is inmiddels ouder dan menig Nederlandse emigrant die er gebruik van maakt.

Toch is er iets merkwaardigs aan de hand. Hoewel Nederland en Spanje het inhoudelijk al grotendeels eens zijn, is het nieuwe verdrag op 14 augustus 2026 nog altijd niet ondertekend. En zolang die handtekeningen ontbreken, blijft ook de volledige tekst achter slot en grendel.

Daarmee weten we inmiddels behoorlijk veel over het nieuwe verdrag, maar juist over het onderwerp waar duizenden Nederlandse gepensioneerden nieuwsgierig naar zijn, weten we nog te weinig.

Een belastingverdrag uit 1971

Het huidige belastingverdrag tussen Nederland en Spanje werd op 16 juni 1971 in Madrid ondertekend en trad in 1972 in werking. Wie de oorspronkelijke tekst leest, waant zich soms werkelijk in een andere tijd. In het verdrag worden bijvoorbeeld Spaanse belastingen genoemd die allang niet meer bestaan. Toch vormt dit verdrag nog steeds de basis voor de verdeling van de belastingheffing tussen beide landen. (Bron: Boe.es)

Nederland en Spanje begonnen al in 2013 met onderhandelingen over een opvolger. In december 2021 werd een ontwerptekst ambtelijk afgerond, wat in verdragstaal een rubricering wordt genoemd. In april 2023 gaf de Nederlandse ministerraad vervolgens goedkeuring om het nieuwe verdrag te sluiten. Daarna bleken toch nog enkele technische punten open te staan. Daarover bereikten beide landen pas eind 2025 overeenstemming.

Ook Spanje heeft inmiddels groen licht gegeven. De Spaanse ministerraad gaf op 10 maart 2026 formeel toestemming om het nieuwe verdrag te ondertekenen. De Nederlandse regering meldde op 23 april vervolgens dat met Spanje een akkoord was bereikt en dat gezocht werd naar een geschikt moment voor de ondertekening. (Bron: La Moncloa)

Dat moment laat opvallend lang op zich wachten. In de Spaanse officiële verdragenlijst staat bij Nederland nog steeds alleen de rubricering van 17 december 2021 vermeld en is de kolom voor de ondertekening leeg. Ook in de Nederlandse Verdragenbank staat nog steeds het oude verdrag uit 1971 als het geldende belastingverdrag met Spanje. (Bron: Hacienda)

Voorlopig verandert er dus nog niets.

Vooral pensioenen maken het spannend

Dat het nieuwe verdrag juist onder gepensioneerde Nederlanders in Spanje zoveel aandacht krijgt, is goed te verklaren. Onder het huidige verdrag ligt het heffingsrecht over particuliere pensioenen in beginsel bij het woonland.

Woon je fiscaal in Spanje en ontvang je bijvoorbeeld een Nederlands bedrijfspensioen, dan bepaalt artikel 19 van het huidige verdrag dat dit pensioen in principe uitsluitend in Spanje mag worden belast. Voor pensioenen die voortkomen uit een overheidsdienstverband gelden andere regels. Die kunnen volgens artikel 20 in Nederland worden belast. Bij een ABP-pensioen is daarom niet uitsluitend van belang dat het pensioen door ABP wordt betaald. Het gaat er ook om uit welk soort dienstverband het pensioen is opgebouwd. (Bron: Boe.es)

Ook de Nederlandse AOW wordt onder het huidige verdrag in beginsel aan Spanje als woonland toegewezen. Dat is in Nederlandse rechtspraak eveneens bevestigd. (Bron: Rechtspraak)

Voor veel Nederlandse gepensioneerden is de huidige situatie daardoor overzichtelijk. Ze wonen in Spanje en betalen daar belasting over hun AOW en hun particuliere Nederlandse pensioen. Een Nederlands overheidspensioen kan daarop een uitzondering vormen. Maar op dit punt zou het nieuwe belastingverdrag voor een forse verandering kunnen zorgen.

Nederland wil pensioenen liever zelf belasten

Nederland heeft zijn fiscale verdragsbeleid de afgelopen jaren namelijk gewijzigd. Bij nieuwe belastingverdragen probeert Nederland veel nadrukkelijker het recht te behouden om belasting te heffen over pensioenen die in Nederland zijn opgebouwd.

De gedachte daarachter is begrijpelijk. Tijdens de opbouw van een Nederlands pensioen is vaak fiscaal voordeel genoten. Premies konden bijvoorbeeld van het belastbare inkomen worden afgetrokken of pensioenopbouw vond plaats zonder dat daar op dat moment inkomstenbelasting over werd betaald. Nederland vindt daarom dat het ook belasting moet kunnen heffen wanneer dat pensioen later wordt uitgekeerd, zelfs wanneer de ontvanger inmiddels in een ander land woont.

In het Nederlandse verdragsbeleid wordt daarom als uitgangspunt een bronstaatheffing over pensioenen nagestreefd. De bronstaat is in dit geval Nederland, omdat het pensioen daar is opgebouwd. Dat beleid omvat in beginsel ook socialezekerheidspensioenen. (Bron: Officiële Bekendmakingen)

Bij nieuwere verdragen zien we dat steeds vaker terug. Het ligt daarom voor de hand dat Nederland ook tijdens de onderhandelingen met Spanje heeft geprobeerd meer heffingsrecht over Nederlandse pensioenen te krijgen. Maar hier moeten we een duidelijke grens trekken tussen wat aannemelijk is en wat we daadwerkelijk weten. De tekst van het nieuwe verdrag is namelijk nog steeds niet gepubliceerd.

We kunnen daarom op dit moment niet met zekerheid zeggen of Nederland straks alle particuliere Nederlandse pensioenen van inwoners van Spanje mag belasten. We weten evenmin zeker of AOW onder een Nederlandse bronstaatheffing komt te vallen, of er een inkomensgrens wordt gebruikt en of voor bestaande emigranten een overgangsregeling wordt opgenomen.

Dat zijn nu juist de details die voor de portemonnee van Nederlandse emigranten het verschil kunnen maken.

De regering erkent de onrust

Dat deze onzekerheid geen theoretisch probleem is, bleek vorig jaar al. Ik publiceerde op 4 juli 2025 een artikel over de onrust onder Nederlandse gepensioneerden in Spanje. Aanleiding was een brief van belangenorganisatie VBNGB aan het ministerie van Financiën. De organisatie vroeg de regering om bij publicatie van het nieuwe verdrag meteen duidelijk te maken wat de financiële gevolgen voor gepensioneerden zouden zijn.

Mijn artikel kreeg een bijzonder vervolg. BBB-Kamerlid Agnes Joseph stelde op 26 augustus 2025 Kamervragen over de gevolgen van het nieuwe belastingverdrag. In de officiële Kamervragen werd mijn artikel op Grenzenloos.nl expliciet als bron genoemd.

Staatssecretaris Heijnen bevestigde vervolgens dat hij bekend was met de bezorgdheid onder Nederlandse gepensioneerden. Nog belangrijker was zijn antwoord op de vraag of het ministerie berekeningen wilde maken van de financiële gevolgen. Daarbij werden voorbeelden genoemd van iemand met uitsluitend AOW en gepensioneerden met respectievelijk € 5000 en € 10.000 aanvullend pensioen.

De staatssecretaris ging daarmee akkoord. Hij beloofde de Tweede Kamer bij de publicatie van het verdrag ook voor een aantal voorbeeldsituaties te informeren over de gevolgen voor de belastingdruk. Daarbij waarschuwde hij terecht dat persoonlijke omstandigheden ervoor kunnen zorgen dat de werkelijke uitkomst per persoon verschilt. (Bron: Officiële Bekendmakingen)

Die toezegging is interessant. De regering zegt daarmee nergens letterlijk dat Nederlandse gepensioneerden straks meer belasting gaan betalen. Wel laat de toezegging zien dat de gevolgen groot genoeg kunnen zijn om afzonderlijke berekeningen noodzakelijk te maken.

Wat weten we wél over het nieuwe verdrag?

Hoewel de bepalingen over pensioenen nog geheim zijn, heeft de Spaanse regering al een aantal onderdelen van het nieuwe verdrag bekendgemaakt.

Het nieuwe verdrag moet het verdrag uit 1971 volledig vervangen en is aangepast aan de huidige internationale regels tegen belastingontwijking. Zo komen er bepalingen voor fiscaal transparante entiteiten. Dat zijn bijvoorbeeld bepaalde samenwerkingsvormen waarbij voor de belastingheffing door een onderneming heen wordt gekeken naar de achterliggende deelnemers.

Ook bevat het nieuwe verdrag een zogenoemde principal purpose test. Daarmee kan een belastingvoordeel uit het verdrag worden geweigerd wanneer een constructie in hoofdzaak is opgezet om dat verdragsvoordeel te verkrijgen.

Verder worden de mogelijkheden beperkt om inkomen via een vaste inrichting in een derde land met een zeer lage belastingheffing te laten lopen. Het verdrag wordt daarmee aangepast aan de internationale BEPS-afspraken van de OESO tegen belastingontwijking. (Bron: La Moncloa)

Ook de procedure voor conflicten tussen beide belastingdiensten wordt gemoderniseerd. Als Nederland en Spanje het niet eens worden over de belastingheffing, kan in bepaalde situaties uiteindelijk arbitrage mogelijk worden. Dat is voor gewone emigranten misschien minder zichtbaar, maar kan bij complexe belastinggeschillen wel degelijk belangrijk zijn.

Voor bedrijven en vermogende particulieren bevat het verdrag waarschijnlijk nog veel meer veranderingen. Welke dat precies zijn, weten we pas wanneer de volledige tekst beschikbaar komt.

Pas op met de grens van € 15.000

Ondertussen verschijnen op internet al concrete verhalen over de nieuwe pensioenregeling. Zo wordt regelmatig een bedrag van € 15.000 genoemd. Nederland zou volgens die berichten pas belasting mogen heffen wanneer het Nederlandse pensioen hoger is dan € 15.000 per jaar. Maar daarvoor is op dit moment geen officiële bevestiging te vinden.

Het bedrag komt waarschijnlijk bekend voor omdat precies zo’n grens bestaat in het belastingverdrag tussen Nederland en Duitsland. Ontvang je als inwoner van Duitsland Nederlandse pensioen-, lijfrente- en bepaalde socialezekerheidsuitkeringen, dan speelt daar inderdaad een grens van € 15.000 per kalenderjaar. Voor bedragen daarboven kan Nederland onder voorwaarden als bronstaat belasting heffen. (Bron: Officiële Bekendmakingen)

Dat Nederland zo’n systeem ook met Spanje zou kunnen afspreken, is dus voorstelbaar. Daaruit volgt nog niet dat dit ook daadwerkelijk is gebeurd.

Hetzelfde geldt voor verhalen dat alle Nederlandse AOW straks automatisch in Nederland wordt belast, of dat iedere Nederlandse gepensioneerde in Spanje erop achteruitgaat. Zolang de verdragstekst niet openbaar is, zijn zulke conclusies te stellig.

Bovendien zegt alleen het land dat belasting mag heffen nog niet hoeveel belasting je uiteindelijk betaalt. Nederlandse en Spaanse belastingtarieven verschillen, net als vrijstellingen, kortingen en de behandeling van verschillende soorten inkomen. Je totale financiële situatie is daarom minstens zo belangrijk als de verdeling van het heffingsrecht zelf.

Misschien komt er een overgangsregeling

Een andere grote onbekende is het overgangsrecht. Wanneer een belastingverdrag na tientallen jaren wordt vervangen en het heffingsrecht over pensioenen verschuift, kan dat grote gevolgen hebben voor mensen die hun emigratiebeslissing jaren geleden onder de oude regels hebben genomen.

Bij eerdere belastingverdragen heeft Nederland soms overgangsregelingen afgesproken. Dat gebeurde bijvoorbeeld bij het nieuwe belastingverdrag met Duitsland. Daar golden gedurende een overgangsperiode bijzondere regels voor bepaalde bestaande gevallen. Of zo’n regeling ook in het nieuwe verdrag met Spanje komt, weten we (nog) niet.

Dat is een belangrijk punt. Er wonen veel Nederlanders al jarenlang in Spanje. Sommigen hebben hun financiële planning, de verkoop van hun Nederlandse woning en hun pensioenstrategie mede gebaseerd op het bestaande belastingverdrag. Voor hen kan het verschil groot zijn tussen een regeling die onmiddellijk voor iedereen ingaat en een regeling waarbij bestaande gevallen tijdelijk worden ontzien.

Ook hierover zal pas duidelijkheid ontstaan wanneer de tekst wordt gepubliceerd.

Wanneer gaat het nieuwe verdrag dan gelden?

Zelfs na ondertekening verandert er niet onmiddellijk iets. Eerst moeten Nederland en Spanje het verdrag formeel ondertekenen. Daarna volgt in beide landen een goedkeuringsprocedure. In Nederland wordt het verdrag aan het parlement voorgelegd. Pas wanneer beide landen hun constitutionele procedures hebben afgerond en elkaar daarvan officieel op de hoogte hebben gebracht, kan het verdrag in werking treden. Daarna bepaalt de tekst zelf vanaf welk belastingjaar de nieuwe regels worden toegepast.

Een ingangsdatum kunnen we daarom op dit moment onmogelijk betrouwbaar noemen. De Nederlandse regering hoopte eerder op ondertekening in de eerste helft van 2026, maar die termijn is inmiddels verstreken. (Bron: Open Overheid)

Het zou dus heel goed kunnen dat het huidige belastingverdrag nog geruime tijd van toepassing blijft.

Voorlopig hoef je niets te veranderen

Woon je al in Spanje en ontvang je inkomen uit Nederland, dan is er op dit moment geen reden om vanwege het nieuwe verdrag iets aan je belastingaangifte of pensioen te veranderen. Het verdrag uit 1971 geldt nog steeds.

Overweeg je binnenkort naar Spanje te emigreren en speelt Nederlands pensioen een belangrijke rol in je inkomen, dan is het nieuwe verdrag wel iets om rekening mee te houden. Zeker wanneer je pensioen binnenkort ingaat, kan de uiteindelijke tekst gevolgen hebben voor de vraag waar je belasting betaalt en hoeveel je netto overhoudt.

Een emigratiebeslissing uitsluitend baseren op de huidige fiscale behandeling van je pensioen zou ik daarom niet verstandig vinden. De regels gaan vrijwel zeker veranderen. Hoe groot die verandering wordt, weten we binnenkort hopelijk wel.

En zodra Nederland en Spanje hun handtekening hebben gezet, wordt het pas echt interessant. Dan komt de verdragstekst beschikbaar en kunnen we eindelijk artikel voor artikel bekijken wat er met AOW, particuliere pensioenen, overheidspensioenen, lijfrentes en andere inkomsten gebeurt.

Dat is ook het moment waarop de Nederlandse regering haar toegezegde rekenvoorbeelden zal moeten presenteren.

Ik blijf de ontwikkelingen uiteraard volgen. Zodra het verdrag wordt ondertekend, zal ik de gevolgen voor Nederlanders die al in Spanje wonen of daarheen willen emigreren uitgebreid op een rij zetten.

Dit artikel is geschreven door Eric Jan van Dorp, auteur van onder meer de Succesvol emigreren-boekenreeks en oprichter van Grenzenloos.nl.

☕ Vind je deze en alle andere informatie op onze site waardevol? Steun Eric Jan en zijn team met een kleine donatie en help Grenzenloos gratis en onafhankelijk te houden. Zie: Samen houden we het gratis!

The post Nieuw belastingverdrag met Spanje: wat weten we al en wat blijft nog geheim? appeared first on Grenzenloos.

Door Karin Wouters, auteur van het boek Succesvol emigreren met kinderen en directeur van een internationale school in centraal-Europa.

“In Nederland was dit allang geregeld.”

Ik denk dat ik die zin inmiddels vaker heb gehoord dan welke andere ook. Niet van toeristen die na twee weken vakantie weer naar huis gingen, maar van Nederlanders die ergens anders in de wereld een nieuw leven hebben opgebouwd. De afgelopen jaren mocht ik voor Grenzeloos tientallen emigranten interviewen. Van Portugal tot Zweden en van Griekenland tot Hongarije.

Natuurlijk spraken we over de taal, de huizenmarkt, de gezondheidszorg en de soms eindeloze papierwinkel. Opvallend genoeg gingen de meest sprekende verhalen bijna nooit daarover. Ze gingen over misverstanden, verwachtingen en communicatie.

Een afspraak is niet overal hetzelfde

Een van de gesprekken die me is bijgebleven, was met een Nederlandse emigrant in Portugal. Hij vertelde over de verbouwing van zijn huis. Na verschillende teleurstellingen besloot hij uiteindelijk Nederlandse vakmensen te laten overkomen.

“Die begrijpen tenminste hoe ik werk,” zei hij. “Als een Nederlandse aannemer zegt dat hij terugbelt, dan belt hij terug.”

Ik begreep zijn frustratie. Tegelijkertijd vroeg ik me af of die Portugese aannemer zichzelf eigenlijk wel als onbetrouwbaar zag. Waarschijnlijk niet. Misschien keek hij gewoon heel anders naar afspraken, planning en tijd dan zijn Nederlandse opdrachtgever.

Wat voor de een een concrete toezegging is, kan voor de ander slechts een voornemen zijn. En wat voor een Nederlander overkomt als slordig of onbetrouwbaar gedrag, wordt in een andere cultuur misschien helemaal niet zo ervaren.

Vriendelijke woorden zijn nog geen belofte

Een paar weken later sprak ik een stel dat na enkele jaren uit Zweden terugkeerde. Een van de redenen was dat het maar niet lukte om werk te vinden.

“Iedereen zei steeds dat het wel goed zou komen,” vertelden ze. “Maar uiteindelijk gebeurde er niets.”

Pas later realiseerden ze zich dat ze die woorden veel te letterlijk hadden genomen. Wat voor hen klonk als een bijna zekere toezegging, bleek voor hun Zweedse gesprekspartners vooral een vriendelijke manier om hen moed in te spreken. Niemand had gelogen. Maar ook niemand had een belofte gedaan.

Dat soort verschillen zijn lastig te herkennen. De woorden klinken vertrouwd en je begrijpt precies wat er wordt gezegd. Toch kan de betekenis achter die woorden totaal anders zijn dan je denkt.

De boodschap tussen de regels door

Het verhaal deed me denken aan een voorbeeld uit het boek The Culture Map van Erin Meyer.

Een Franse manager werkt voor een Amerikaans bedrijf. Tijdens zijn beoordelingsgesprek begint zijn leidinggevende met complimenten. Daarna noemt hij voorzichtig enkele verbeterpunten en hij sluit het gesprek opnieuw positief af. De Amerikaanse manager is ervan overtuigd dat hij een helder gesprek heeft gevoerd. De Franse medewerker loopt tevreden de kamer uit. Hij denkt dat hij uitstekend functioneert. Pas veel later ontdekt hij dat de kritiek juist heel serieus bedoeld was.

Drie landen en drie totaal verschillende situaties. Toch is het mechanisme steeds hetzelfde: we horen vaak niet wat de ander bedoelt. We horen wat wij denken dat de ander bedoelt.

Iedere cultuur heeft eigen spelregels

Erin Meyer beschrijft in haar boek hoe iedere cultuur eigen ongeschreven spelregels heeft. Die gaan niet alleen over taal, maar ook over de manier waarop je kritiek geeft, afspraken maakt, vertrouwen opbouwt en met tijd omgaat.

Het bijzondere is dat we ons daar meestal nauwelijks van bewust zijn. Pas wanneer we in een andere cultuur terechtkomen, ontdekken we dat onze vanzelfsprekendheden helemaal niet zo vanzelfsprekend zijn. Dat herken ik ook uit mijn eigen internationale ervaringen. Hoe internationaal je ook leeft of werkt, je blijft de wereld onbewust bekijken door de bril van je eigen cultuur.

We interpreteren woorden op basis van wat voor ons normaal is. We verwachten dat afspraken dezelfde betekenis hebben als thuis. We gaan ervan uit dat duidelijkheid er overal hetzelfde uitziet. Juist daar ontstaan de mooiste misverstanden. En soms ook de grootste frustraties.

Eerst begrijpen, dan oordelen

Misschien is dat wel een van de belangrijkste lessen die emigreren ons leert. Je hoeft je eigen gewoontes niet los te laten en je hoeft ook niet alles in je nieuwe thuisland geweldig te vinden. Nieuwsgierigheid brengt je meestal wel verder dan een snel oordeel. Voordat je concludeert dat iemand onbetrouwbaar, vaag of onbeleefd is, kun je jezelf daarom eerst één vraag stellen:

Zou dit ook een cultuurverschil kunnen zijn?

Ik vermoed dat het antwoord verrassend vaak ja is.

Een nieuwe reeks over cultuurverschillen

Met deze column begint een nieuwe reeks: De ongeschreven regels van emigreren.

In iedere editie ga ik op zoek naar de kleine culturele verschillen die het dagelijks leven over de grens soms ingewikkeld maken, maar minstens zo vaak mooi en verrassend. Niet alleen vanuit theorie, maar vooral vanuit de verhalen van emigranten zelf.

Daar heb ik jullie hulp bij nodig. Welke culturele gewoonte heeft jou verrast? Wanneer begreep jij iemand totaal verkeerd? Of wanneer ontdekte je dat een ander jouw woorden heel anders had opgevat dan jij ze bedoelde? Misschien was er een ongeschreven regel in jouw nieuwe thuisland die je graag eerder had willen kennen.

Stuur je verhaal naar de redactie van Grenzeloos en misschien vormt jouw ervaring wel de basis voor een volgende column. Succesvol emigreren niet alleen de kunst om een nieuwe taal te leren. Misschien is het vooral de kunst om dezelfde woorden een nieuwe betekenis te durven geven.

The post De ongeschreven regels van emigreren appeared first on Grenzenloos.

Ouders willen voorkomen dat hun kind achterstand oploopt, zich verveelt, ongelukkig wordt of later niet meer kan aansluiten. Dat is begrijpelijk. Tegelijkertijd bekijken we onderwijs tijdens een emigratie vaak nog te veel door een Nederlandse bril. We willen weten met welke Nederlandse groep een buitenlands leerjaar overeenkomt. We vergelijken lesmethodes, niveaus en rapporten. Ook vragen we ons af of een kind wel voldoende wordt uitgedaagd.

“De school wil onze kinderen op basis van hun leeftijd in een lager leerjaar plaatsen. Ze lopen met rekenen en lezen juist voor. Gaan ze zich dan niet vervelen?”

“Wij willen eerst een halfjaar in Spanje proefwonen. Kunnen onze kinderen daar tijdelijk naar school zonder dat wij ons meteen uit Nederland uitschrijven?”

“Omdat we nog niet precies weten waar we terechtkomen, denken we aan thuisonderwijs. Is dat niet veel rustiger voor de kinderen?”

Dit zijn voorbeelden van vragen die ik regelmatig tegenkom bij ouders die met kinderen naar het buitenland willen vertrekken. Ogenschijnlijk gaan de vragen over leerjaren, documenten, leerplicht of schoolinschrijving. Daaronder ligt bijna altijd een veel grotere zorg: hoe zorgen we ervoor dat onze emigratie niet ten koste gaat van de ontwikkeling en het welzijn van onze kinderen?

Een emigrerend kind leert in het eerste jaar echter veel meer dan wat er in een reken- of taalboek staat. Het moet een nieuwe taal begrijpen, onbekende sociale regels ontdekken, vriendschappen opbouwen en leren functioneren in een omgeving die nog vreemd aanvoelt.

Daarom is de belangrijkste vraag meestal niet op welk schoolniveau een kind thuishoort. De betere vraag is wat een kind nodig heeft om in de nieuwe omgeving tot leren te komen.

Mijn kind wordt een leerjaar lager geplaatst

Een gezin verhuist naar Portugal. De tweeling is zeven jaar en heeft het afgelopen jaar thuisonderwijs gevolgd. In Nederland zouden de kinderen na de zomer naar groep 5 gaan. De Portugese school wil hen op basis van hun leeftijd in een bepaald leerjaar plaatsen.

De ouders maken zich zorgen. De kinderen zijn intelligent. De een is sterk in taal en lezen, de ander in rekenen. Wanneer zij terechtkomen bij kinderen die met eenvoudigere lesstof bezig zijn, zullen ze zich dan niet gaan vervelen?

Daarnaast vraagt de school om een certificaat van de vorige school, voorzien van resultaten, een vertaling en officiële legalisatie. Maar hoe lever je een schoolverklaring aan wanneer de kinderen thuisonderwijs hebben gevolgd?

Dit voorbeeld laat twee problemen zien waarmee veel emigrerende gezinnen te maken krijgen. Het eerste is de vertaling van het Nederlandse onderwijsniveau naar een ander schoolsysteem. Het tweede is de vraag welke documenten nodig zijn om een kind te kunnen plaatsen.

Groep 5 bestaat buiten Nederland niet

Nederlandse ouders denken vaak vanuit het leerjaar dat op het laatste rapport staat. Maar ‘groep 5’ is geen internationaal overdraagbaar niveau. Kinderen beginnen in andere landen soms op een andere leeftijd met school. De verdeling van de leerstof verschilt en ook de naam en nummering van leerjaren sluiten lang niet altijd aan. Een buitenlands ‘jaar 2’ hoeft inhoudelijk dus niet hetzelfde te zijn als groep 2 in Nederland.

De nieuwe school kijkt meestal naar een combinatie van leeftijd, gevolgd onderwijs, beschikbare documenten, kennis en taalvaardigheid. In Spanje geldt bijvoorbeeld officieel dat leerlingen uit een buitenlands onderwijssysteem worden geplaatst op basis van hun omstandigheden, kennis, leeftijd en schoolloopbaan. Plaatsing is daarmee veel ingewikkelder dan het omrekenen van één leerjaar.

Toch zullen veel scholen in eerste instantie vooral naar de leeftijd kijken. Dat hoeft geen nadeel te zijn. Voor een kind dat de instructietaal nog niet beheerst, kan plaatsing bij leeftijdsgenoten juist rust geven. Het hoeft dan niet tegelijkertijd een nieuwe taal, een onbekende schoolcultuur en moeilijkere leerstof te verwerken.

Een eenvoudige som kan toch moeilijk zijn

Stel dat een kind sommen tot duizend kan maken, terwijl de nieuwe klas nog rekent tot honderd. Dan lijkt de lesstof te eenvoudig. De som zelf kan inderdaad eenvoudig zijn, maar de rest van de schooldag is dat allerminst. Het kind moet begrijpen wat de leraar precies vraagt, wanneer het mag praten of hulp kan vragen en hoe een antwoord moet worden uitgelegd. Ook moet het ontdekken hoe groepsopdrachten verlopen, wat klasgenoten tegen elkaar zeggen en welke ongeschreven regels in de klas gelden.

Een kind dat cognitief voorloopt, wordt niet minder intelligent doordat het tijdelijk eenvoudigere opdrachten maakt. De kennis verdwijnt niet. Langdurige verveling moet natuurlijk worden voorkomen, maar ouders mogen ook naar de totale belasting van de schooldag kijken.

Vraag de school daarom vooral hoe zij binnen de klas kan differentiëren. Kan het kind moeilijker rekenwerk krijgen? Mag het bij bepaalde opdrachten aansluiten bij een andere groep? Welke taalondersteuning is beschikbaar? Wie houdt de voortgang in de gaten? En kan de plaatsing na een paar maanden of aan het einde van het schooljaar opnieuw worden bekeken?

Mijn advies zou bij jonge kinderen meestal zijn om in eerste instantie plaatsing op leeftijd te accepteren en duidelijke afspraken te maken over uitdaging en evaluatie. Versnellen kan later vaak nog. Een kind terugplaatsen omdat een te ambitieuze start niet goed uitpakt, is emotioneel doorgaans veel ingewikkelder.

Vraag eerst waarom documenten nodig zijn

Scholen vragen bij de inschrijving regelmatig om rapporten, uitschrijfbewijzen, geboorteaktes, vaccinatiegegevens, vertalingen of legalisaties. Ouders gaan er soms vanuit dat een Nederlands rapport vanzelf wordt begrepen. Dat is lang niet altijd zo. Termen als groep 5, havo, vwo of ‘voldoende’ hebben buiten Nederland niet automatisch dezelfde betekenis.

Vraag daarom vóór vertrek schriftelijk welke documenten de school nodig heeft. Laat ook uitleggen of het om een origineel document moet gaan, of een beëdigde vertaling verplicht is en of legalisatie of een apostille nodig is. Vraag waarvoor ieder document wordt gebruikt en welk alternatief mogelijk is wanneer een gevraagd document niet bestaat. Dat laatste is vooral belangrijk bij thuisonderwijs. Misschien kan de school ook kijken naar gemaakt werk, voortgangsoverzichten, gesprekken met de kinderen of een interne niveaubepaling.

Ga niet direct allerlei dure vertalingen en legalisaties regelen omdat één medewerker dat tijdens een gesprek noemt. Vraag op welke regel de eis is gebaseerd en controleer dit zo nodig bij de verantwoordelijke onderwijsautoriteit.

Ervaringen van andere emigranten kunnen nuttig zijn, maar hun situatie is nooit automatisch gelijk aan die van jou. Een andere gemeente, regio, schoolsoort of medewerker kan al tot een andere procedure leiden. Gebruik ervaringen daarom vooral om betere vragen te stellen.

Wij willen eerst een halfjaar proefwonen

Een ander gezin wil ongeveer zes maanden naar Spanje. De ouders willen ontdekken hoe het dagelijks leven daar bevalt, in welke buurt zij uiteindelijk willen wonen en of de kinderen kunnen wennen. Gedurende die periode zullen de kinderen naar een Spaanse school gaan. Na een halfjaar wil het gezin beslissen of het definitief blijft of terugkeert naar Nederland. De ouders vragen zich af of zij zich direct uit Nederland moeten uitschrijven en hoe het met de leerplicht zit.

Bij dit soort vragen lopen verschillende regelingen vaak door elkaar. De Nederlandse leerplicht, de Basisregistratie Personen, de inschrijving in het nieuwe land en de toelating tot een buitenlandse school zijn afzonderlijke zaken.

Leerplicht en uitschrijving zijn twee verschillende zaken

Wanneer een kind officieel in Nederland woont maar een buitenlandse school bezoekt, kunnen ouders bij hun gemeente vrijstelling aanvragen van de verplichting om het kind bij een Nederlandse school in te schrijven. Daarvoor is een verklaring nodig waaruit blijkt dat het kind bij de buitenlandse school staat ingeschreven en die school regelmatig bezoekt. Deze melding of aanvraag moet ieder jaar opnieuw worden gedaan.

Woont het kind daadwerkelijk in het buitenland en staat het daar als inwoner ingeschreven, dan valt het niet onder de Nederlandse Leerplichtwet. De regels voor uitschrijving uit de Nederlandse Basisregistratie Personen staan hier los van. Wie in een periode van twaalf maanden meer dan acht maanden in het buitenland verblijft, moet het vertrek bij de gemeente melden. Dat geldt ook wanneer de woning in Nederland wordt aangehouden.

Bij een verblijf van ongeveer zes maanden ligt dat dus anders, maar het woord ‘ongeveer’ verdient aandacht. Wanneer het verblijf uiteindelijk langer dan acht maanden duurt, verandert de situatie. Neem daarom ruim voor vertrek contact op met de leerplichtambtenaar van de eigen gemeente. Leg het volledige plan voor, inclusief de vertrekdatum, de verwachte terugkeer en de buitenlandse school. Vraag welke verklaring nodig is en wanneer die moet worden ingeleverd.

Controleer daarnaast bij de Spaanse gemeente en onderwijsinstantie welke lokale inschrijving en documenten nodig zijn voor een schoolplaats. In Spanje begint het basisonderwijs in het kalenderjaar waarin een kind zes wordt. Kinderen uit buitenlandse onderwijssystemen worden bij hun plaatsing beoordeeld aan de hand van hun leeftijd, kennis, achtergrond en omstandigheden. Documenten vormen daarbij slechts een deel van het verhaal.

Voor wie is proefwonen eigenlijk een proef?

Voor volwassenen klinkt proefwonen als een verstandige tussenstap. Je zegt niet meteen alles op, maar onderzoekt eerst of het dagelijks leven overeenkomt met je verwachtingen. Je kunt verschillende buurten bekijken, ervaren hoe het verkeer is, ontdekken hoeveel het dagelijks leven kost en nagaan of het werk en het sociale leven bevallen.

Voor kinderen is proefwonen ingewikkelder. Zij beginnen op een nieuwe school, vaak in een taal die zij nog onvoldoende beheersen. Ze moeten hun plek vinden, namen onthouden en begrijpen hoe de klas werkt. Tegelijkertijd horen zij thuis dat het verblijf misschien tijdelijk is.

Waarom zou je je volledig aan een nieuwe vriend verbinden wanneer je mogelijk over vier maanden weer vertrekt? Waarom zou je veel moeite doen om ergens bij te horen wanneer je ouders nog niet weten of dit jullie thuis wordt?

Sommige kinderen houden zich in zo’n situatie bewust of onbewust op afstand. Ouders kunnen dat zien als een teken dat het kind niet kan settelen. Het kan echter ook betekenen dat het kind nog niet durft te settelen, omdat de situatie voorlopig blijft aanvoelen. Dat maakt proefwonen met kinderen niet onverstandig. Ouders moeten wel goed nadenken over de boodschap die zij hun kinderen geven. Vertel duidelijk welke periode in ieder geval vaststaat. Belast kinderen niet dagelijks met de vraag of zij willen blijven en maak hen niet verantwoordelijk voor de uiteindelijke beslissing.

Een vraag als ‘Vind je het hier leuk genoeg om voorgoed te blijven?’ lijkt betrokken, maar legt een grote verantwoordelijkheid bij een kind. Het kan gaan denken dat het geluk van het hele gezin van zijn antwoord afhangt. Zeg liever: ‘We blijven in ieder geval tot het einde van dit schooljaar. Daarna nemen wij als ouders een besluit. We willen wel graag weten wat jij fijn en moeilijk vindt.’

Kijk na afloop niet uitsluitend naar de vraag of het kind gesetteld is. Kijk ook of het voldoende tijd, duidelijkheid en veiligheid heeft gekregen om zich ergens thuis te kunnen gaan voelen. Dat is wezenlijk iets anders. Een halfjaar lijkt voor volwassenen lang. Voor een kind dat eerst maanden nodig heeft om de taal en de sociale verhoudingen te begrijpen, kan het verblijf eindigen op het moment dat het eindelijk begint mee te doen.

Dan geven we voorlopig thuisonderwijs

Wanneer ouders nog niet precies weten waar zij gaan wonen, geen geschikte school kunnen vinden of hun kind een moeilijke overstap willen besparen, ontstaat regelmatig het idee om tijdelijk thuisonderwijs te geven. Op het eerste gezicht lijkt dat een veilige en flexibele oplossing. Het kind kan doorgaan met Nederlandse lesstof. Er is geen wachtlijst, geen lange schoolreis en geen directe confrontatie met een taal die het nog niet spreekt.

Thuisonderwijs kan inderdaad passend zijn. Dat geldt bijvoorbeeld voor een gezin dat rondreist, voor een kind dat tijdelijk niet naar school kan of wanneer er werkelijk geen geschikte onderwijsvoorziening in de omgeving is. Toch is thuisonderwijs veel meer dan een keuze voor een andere manier van leren. Het bepaalt voor een belangrijk deel hoe het kind en het gezin aansluiting vinden bij het nieuwe land.

School is een toegangspoort tot het nieuwe land

Een lokale school leert een kind meer dan taal en rekenen. Het ontdekt er hoe verjaardagen worden gevierd, welke spelletjes populair zijn, hoe kinderen met volwassenen spreken en welke gebruiken in het nieuwe land vanzelfsprekend zijn. Via school ontstaan vaak de eerste lokale vriendschappen. Ouders leren op het schoolplein andere gezinnen kennen, horen welke sportclubs er zijn en krijgen toegang tot een netwerk.

Wie voor thuisonderwijs kiest, zal die functies op een andere manier moeten organiseren. Waar ontmoet het kind regelmatig dezelfde leeftijdsgenoten? Hoe leert het de lokale taal? Is er voldoende contact om echte vriendschappen op te bouwen? En hoe raakt het gezin betrokken bij het leven buiten de eigen woning? Een wekelijkse sportles kan helpen, maar vervangt het dagelijkse contact van een schoolklas niet vanzelf. Vriendschappen ontstaan door herhaling, gedeelde ervaringen en spontane momenten. Dat vraagt tijd.

Mag thuisonderwijs eigenlijk?

De regels rond thuisonderwijs verschillen per land en soms zelfs per regio. In het ene land kunnen ouders hun kinderen onder voorwaarden zelf onderwijzen. Elders is inschrijving bij een erkende school verplicht of wordt thuisonderwijs alleen in bijzondere omstandigheden toegestaan. Een Nederlands online lespakket kopen betekent daarom niet automatisch dat daarmee aan de lokale leerplicht wordt voldaan.

De regelgeving van het land waar het kind daadwerkelijk woont, is bepalend. Neem de uitleg van een aanbieder van afstandsonderwijs dus niet zonder meer als uitgangspunt, maar vraag de regels na bij de bevoegde lokale onderwijsautoriteit.

Maak ook onderscheid tussen thuisonderwijs, afstandsonderwijs en een online school. Die termen worden vaak door elkaar gebruikt, terwijl ze juridisch en praktisch iets heel anders kunnen betekenen. Bij het ene programma ontvangen ouders lesmateriaal en geven zij zelf instructie. Bij een ander programma krijgt het kind online les van leerkrachten. Een derde aanbieder begeleidt leerlingen, maar is juridisch geen erkende school en mag geen geldig diploma afgeven.

Vraag daarom of de aanbieder officieel als school is erkend en in welk land de school staat geregistreerd. Laat duidelijk vastleggen wie verantwoordelijk is voor de voortgang, of het kind officiële rapporten ontvangt, waar examens worden afgelegd en welk certificaat of diploma uiteindelijk wordt behaald. Controleer vervolgens of dat diploma wordt geaccepteerd door een volgende school of opleiding. Vooral in het voortgezet onderwijs kan dit grote gevolgen hebben. Een jaar onderwijs volgen is niet automatisch hetzelfde als een officieel schooljaar afronden.

Wanneer thuisonderwijs vooral uit angst voortkomt

Het is belangrijk om eerlijk te kijken naar de reden achter de keuze. Kiezen ouders voor thuisonderwijs omdat het werkelijk past bij hun visie, mogelijkheden en kind? Of kiezen zij ervoor omdat zij bang zijn voor de lokale school, taalproblemen of een onbekend onderwijssysteem?

Die angst is begrijpelijk. Het kan pijnlijk zijn om een kind af te zetten bij een klas waarin het nauwelijks iets verstaat. Ouders willen hun kind beschermen. Soms schermen zij hun kind daarmee af van een moeilijke start. Tegelijkertijd ontnemen zij het mogelijk de gelegenheid om de taal te leren, vrienden te maken en onderdeel te worden van het nieuwe land.

Een moeilijke start is niet automatisch een verkeerde start. Dat een kind de eerste weken stil is, moe thuiskomt of niet alles begrijpt, betekent niet meteen dat het onderwijs niet passend is. Taal leren en emigreren kosten energie. Belangrijker is de vraag of het kind zich geleidelijk veiliger gaat voelen en vooruitgang laat zien.

Let erop of het namen van klasgenoten begint te noemen, dagelijkse routines steeds beter begrijpt en fouten durft te maken. Ook de bereidheid om aan activiteiten mee te doen, het vertrouwen om hulp te vragen en een langzaam terugkerende ontspanning zijn belangrijke signalen. Aanhoudende angst, lichamelijke klachten, slecht slapen of volledige terugtrekking vragen natuurlijk om actie. Verwacht echter niet dat een kind zich na enkele weken al volledig thuis voelt.

Vergeet het Nederlands niet

Ook wanneer een kind naar een lokale of internationale school gaat, verdient de Nederlandse taal aandacht. Thuis Nederlands spreken helpt, maar is niet altijd voldoende om de taal op schoolniveau te behouden. Een kind kan prima met familie praten en ondertussen achteruitgaan in spelling, schrijven, begrijpend lezen en academische woordenschat. Hoeveel extra Nederlands nodig is, hangt af van de leeftijd, de toekomstplannen en de totale belasting van het kind.

Wanneer terugkeer naar Nederland waarschijnlijk is, kan gericht Nederlands onderwijs belangrijk zijn. Dat kan via een Nederlandse taal- en cultuurschool, online lessen of een eigen programma. Pas er wel voor op dat een kind na een lange en intensieve schooldag nog een volledig Nederlands schoolprogramma moet afwerken. Meer onderwijs is niet vanzelf beter. Een kind heeft rust, vrije tijd en gelegenheid nodig om in het nieuwe land een leven op te bouwen.

Maak daarom een bewuste keuze. Welke vaardigheden willen jullie behouden? Hoe waarschijnlijk is terugkeer? En wat kan het kind naast de gewone schoolweek werkelijk aan?

Blijf de vraag achter de vraag stellen

Bij onderwijs tijdens een emigratie bestaat zelden één perfecte oplossing. Een lokale school kan een kind helpen om de taal te leren en te integreren, terwijl de eerste periode zwaar kan zijn. Een internationale school biedt vaak meer herkenning en continuïteit, maar kan ook afstand creëren tot de lokale samenleving. Thuisonderwijs kan rust en maatwerk geven, terwijl het veel van ouders vraagt en de integratie lastiger kan maken.

Proefwonen kan ouders helpen om een zorgvuldige beslissing te nemen, maar kinderen in een onzekere tussenfase plaatsen. Plaatsing in een lager leerjaar kan minder cognitieve uitdaging geven en tegelijk ruimte maken voor taalontwikkeling en sociaal-emotionele aanpassing.

Er is geen keuze zonder consequenties. Vraag daarom niet uitsluitend welk leerjaar het juiste is. Vraag hoeveel verandering je kind op dit moment aankan. Beperk de vraag bij thuisonderwijs evenmin tot de wettelijke mogelijkheden. Denk ook na over het dagelijkse leven dat je kind door deze keuze krijgt. En beoordeel na zes maanden niet simpelweg of je kind gesetteld is. Vraag jezelf af of het werkelijk de kans heeft gekregen om op de nieuwe plek wortel te schieten.

Goed emigreren met kinderen betekent niet dat je vooraf iedere moeilijkheid voorkomt. Het betekent dat je je voorbereidt, goed blijft kijken en bereid bent om keuzes bij te stellen. Onderwijs draait daarbij om veel meer dan lesstof, rapporten en diploma’s. Het is de plek waar een kind een groot deel van de dag doorbrengt, de taal leert en waar een onbekend land langzaam vertrouwd kan worden. Je kiest dus een school én voor een belangrijk deel de manier waarop je kind emigreert.

Verder voorbereiden op emigreren met kinderen

Wil je je verder voorbereiden op een emigratie met kinderen? Mijn boek Succesvol emigreren met kinderen gaat nog veel uitgebreider in op wat een verhuizing naar het buitenland voor kinderen betekent en hoe je hen daarbij kunt begeleiden.

Heb je na het lezen van het boek een specifieke vraag over schoolkeuze, plaatsing, proefwonen of thuisonderwijs in het buitenland? Dan mag je mij altijd mailen. Ik denk graag met je mee over de vragen die je aan een school of onderwijsinstantie kunt stellen.

Houd er wel rekening mee dat onderwijswetgeving per land en soms per regio verschilt. Controleer de actuele regels daarom altijd bij de bevoegde lokale instantie.

The post Emigreren met kinderen: de onderwijsvragen die ouders vaak te laat stellen appeared first on Grenzenloos.

Wie naar het nieuwe seizoen van B&B Vol Liefde kijkt, krijgt dit jaar meteen twee heel verschillende kanten van het Caribische deel van het Koninkrijk te zien. Eline woont op Aruba, waar zij haar woning tijdens de coronaperiode verbouwde tot een bed and breakfast met vier appartementen. Fred woont op Bonaire, waar hij drie gastenverblijven en een foodtruck runt. Beide eilanden hebben palmbomen, stranden en een sterke band met Nederland. Toch verschillen ze behoorlijk van elkaar. 

Dat geldt ook voor de andere eilanden die we vaak voor het gemak de voormalige Nederlandse Antillen noemen. Het gaat om Aruba, Bonaire, Curaçao, Sint Maarten, Sint Eustatius en Saba. Ze liggen niet allemaal bij elkaar, ze hebben niet dezelfde bestuursvorm en ook de regels voor Nederlanders die er willen wonen zijn verschillend.

Wie door een televisieprogramma begint te dromen over een leven in de Cariben, doet er daarom goed aan eerst te begrijpen hoe deze bijzondere verzameling eilanden in elkaar zit.

De Nederlandse Antillen bestaan officieel niet meer

De Nederlandse Antillen vormden vroeger één land binnen het Koninkrijk der Nederlanden. Aruba stapte daar al in 1986 uit en werd een zelfstandig land binnen het Koninkrijk. Op 10 oktober 2010 werden de Nederlandse Antillen helemaal opgeheven.

Sindsdien zijn Aruba, Curaçao en Sint Maarten zelfstandige landen binnen het Koninkrijk der Nederlanden. Ze hebben een eigen regering en zijn onder meer zelf verantwoordelijk voor belastingen, gezondheidszorg, onderwijs, arbeidsmarkt en toelatingsbeleid. Defensie, het Nederlanderschap en een deel van de buitenlandse betrekkingen worden op Koninkrijksniveau geregeld.

Bonaire, Sint Eustatius en Saba werden in 2010 openbare lichamen van Nederland. Ze worden meestal bijzondere gemeenten genoemd en vormen samen Caribisch Nederland, ook bekend als de BES-eilanden. Ze horen dus bij het land Nederland, maar vallen niet onder een Nederlandse provincie. Bovendien gelden er op allerlei terreinen aparte wetten en regelingen. 

Geografisch worden de eilanden verdeeld in twee groepen. Aruba, Bonaire en Curaçao liggen vlak voor de kust van Venezuela en worden de ABC-eilanden genoemd. Sint Maarten, Sint Eustatius en Saba liggen ruim 800 kilometer noordelijker, in de omgeving van onder andere Saint Kitts en Anguilla. Zij worden de SSS-eilanden of Bovenwindse Eilanden genoemd.

Ook het klimaat verschilt. Aruba, Bonaire en Curaçao zijn relatief droog en worden zelden rechtstreeks door een orkaan getroffen. Sint Maarten, Sint Eustatius en Saba zijn groener, maar liggen veel dichter bij de gebruikelijke routes van tropische stormen. Vooral op deze drie eilanden moet je serieus rekening houden met het orkaanseizoen. 

Wie wordt eigenlijk als Nederlander geteld?

Het aantal Nederlanders op de eilanden is moeilijker vast te stellen dan je misschien denkt. De meeste mensen die op Aruba, Curaçao, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius en Saba zijn geboren, hebben namelijk ook de Nederlandse nationaliteit.

Op Aruba had in 2024 bijvoorbeeld ruim 77 procent van de bevolking de Nederlandse nationaliteit. Dat betekent niet dat al die mensen uit Nederland zijn geëmigreerd. Slechts 4,6 procent van de Arubaanse bevolking was in Europees Nederland geboren. 

In dit artikel kijk ik daarom waar mogelijk naar het aantal inwoners dat in Europees Nederland is geboren. Dat geeft een veel beter beeld van de omvang van de Nederlandse emigrantengemeenschap. De cijfers zijn niet altijd uit hetzelfde jaar afkomstig. Aruba, Curaçao, Sint Maarten en Caribisch Nederland hebben bovendien ieder een eigen statistiekbureau en gebruiken niet altijd precies dezelfde indeling. De aantallen moeten daarom vooral als een betrouwbare orde van grootte worden gezien.

Aruba: comfortabel, toeristisch en internationaal

Aruba is waarschijnlijk het bekendste en meest toeristische eiland van de zes. Het eiland heeft eind 2025 ongeveer 110.625 inwoners. Op basis van het aandeel in Nederland geboren inwoners uit 2024 wonen er naar schatting rond de 5000 mensen die oorspronkelijk uit Europees Nederland komen. 

Het landschap van Aruba is droog en zonnig. Je ziet er cactussen, dividivibomen, rotsformaties en lange witte zandstranden. De zuidwestelijke kust is relatief rustig en daar bevinden zich veel hotels, appartementencomplexen en stranden. De noordelijke en oostelijke kust zijn ruiger. In het nationale park Arikok vind je een bijna woestijnachtig landschap met grotten, kalkstenen kliffen en hoge cactussen. 

Aruba is van de zes eilanden het meest ingericht op internationaal toerisme. Er zijn grote resorts, goede restaurants, winkelcentra, supermarkten, banken, internationale scholen, een ziekenhuis en veel recreatieve voorzieningen. Ook de luchthavenverbindingen met Nederland, de Verenigde Staten en andere delen van het Caribisch gebied zijn goed.

Dat maakt Aruba voor veel Nederlanders toegankelijk. Je kunt er in het dagelijks leven behoorlijk goed met Nederlands en Engels terecht, hoewel Papiaments de lokale taal is. Tegelijkertijd moet je niet verwachten dat het eiland aanvoelt als een stukje Nederland met palmbomen. De cultuur, omgangsvormen, arbeidsmarkt en overheidsinstanties zijn duidelijk Arubaans.

De werkgelegenheid is sterk verbonden met toerisme. Hotels, restaurants, vakantieverhuur, detailhandel, autoverhuur, watersport, beveiliging en luchtvaart zijn belangrijke werkgevers. Daarnaast zijn er banen in de bouw, gezondheidszorg, het onderwijs, de overheid en zakelijke dienstverlening. De werkloosheid bedroeg in 2024 ongeveer 4,3 procent, maar dat betekent niet dat iedere nieuwkomer gemakkelijk een geschikte baan vindt. Voor hogere en gespecialiseerde functies is de markt beperkt, terwijl voor veel toeristische banen kennis van talen en lokale contacten belangrijk zijn. 

Aruba is een zelfstandig land binnen het Koninkrijk. Een Nederlands paspoort geeft je daarom niet hetzelfde onbeperkte recht om er te wonen en te werken als in Europees Nederland. Nederlanders hebben een gunstiger uitgangspositie dan veel andere buitenlanders, maar moeten voor langdurig verblijf bij de Arubaanse toelatingsdienst DIMAS een verklaring of vergunning aanvragen die past bij hun situatie. Dat geldt zeker wanneer je er wilt werken of ondernemen. 

De officiële munteenheid is de Arubaanse florin, al worden Amerikaanse dollars vrijwel overal geaccepteerd. 

Aruba past vooral bij mensen die van zon, stranden, levendigheid en goede voorzieningen houden. Je moet wel tegen toeristische drukte kunnen en rekening houden met hoge woonlasten en dure geïmporteerde producten.

Bonaire: natuur, duiken en een snel groeiende Nederlandse gemeenschap

Bonaire heeft op 1 januari 2026 27.611 inwoners. Daarvan zijn er ongeveer 4512 geboren in Europees Nederland. Verhoudingsgewijs is de Nederlandse emigrantengemeenschap hier dus veel groter dan op Aruba of Curaçao. 

Het eiland staat vooral bekend om zijn onderwaterwereld. Rond Bonaire ligt een beschermd marinepark met tientallen officiële duiklocaties. Daarnaast zijn er zoutpannen, flamingokolonies, mangroven en het uitgestrekte Washington Slagbaai National Park. Het landschap is droog, kaal en rotsachtig, maar bezit een heel eigen schoonheid. 

Bonaire is rustiger en kleinschaliger dan Aruba en Curaçao. Grote resorts en winkelcentra zijn er nauwelijks. Rond Kralendijk vind je wel supermarkten, winkels, restaurants, scholen, kinderopvang, banken en medische voorzieningen. Fundashon Mariadal verzorgt de reguliere ziekenhuiszorg. Voor ingewikkelde operaties en zeer specialistische behandelingen moeten patiënten soms naar Curaçao, Aruba, Colombia of Europees Nederland worden overgebracht. 

De werkgelegenheid is geconcentreerd in toerisme, horeca, duikscholen, vakantieverhuur, bouw, handel, overheid, zorg en onderwijs. De economie van Bonaire groeide in 2023 met 6,3 procent. Vooral de bouw, energievoorziening en horeca droegen daaraan bij. Dat klinkt aantrekkelijk, maar Bonaire blijft een kleine arbeidsmarkt. Bovendien zijn geschikte en betaalbare woningen schaars, waardoor een baan zonder geregelde huisvesting niet automatisch voldoende is om een bestaan op te bouwen. 

Bonaire hoort rechtstreeks bij Nederland, maar ook hier kun je niet zonder meer vanuit Amsterdam of Eindhoven verhuizen en de volgende dag aan het werk gaan. Een Nederlander die als toerist komt, mag in beginsel maximaal 180 dagen binnen een periode van 365 dagen blijven. Wie werkt of stage loopt, heeft zonder aanvullende verblijfsstatus een kortere vrije verblijfsperiode. Voor definitieve vestiging moet je doorgaans een Verklaring van Rechtswege aanvragen. 

De Amerikaanse dollar is op Bonaire de officiële munteenheid. Dat geldt ook voor Saba en Sint Eustatius. 

Bonaire past bij mensen die van duiken, natuur en een overzichtelijke gemeenschap houden. Het eiland is minder geschikt wanneer je veel keuze wilt op het gebied van werk, winkels, cultuur, onderwijs en medische zorg. Ook de snelle bevolkingsgroei en de druk op de woningmarkt verdienen aandacht.

Curaçao: het grootste aanbod aan werk en voorzieningen

Curaçao is met 158.006 inwoners het grootste van de zes eilanden. Volgens de volkstelling van 2023 was 5,8 procent van de bevolking in Europees Nederland geboren. Omgerekend naar het huidige inwonertal gaat het om ruim 9000 mensen, al is dat door het verschil in peildatum een benadering. 

Het eiland combineert droge natuur, kleine baaien, stranden en heuvels met een echte stad. Willemstad heeft historische wijken, winkels, kantoren, restaurants, scholen, universiteiten en culturele instellingen. Voor veel emigranten voelt Curaçao daardoor minder geïsoleerd dan Bonaire, Saba of Sint Eustatius.

De natuur is gevarieerder dan het eerste beeld van een droog eiland doet vermoeden. Aan de westkant liggen beschutte baaien en stranden. In het binnenland vind je cactussen, landhuizen en de Christoffelberg. Rondom het eiland liggen koraalriffen en populaire duiklocaties. Tegelijkertijd zijn delen van Curaçao dichtbebouwd en is er veel autoverkeer. Het is dus niet uitsluitend een tropisch natuurparadijs.

Curaçao beschikt over het breedste voorzieningenaanbod van de voormalige Nederlandse Antillen. Er is een modern ziekenhuis, er zijn verschillende scholen en opleidingsinstellingen, grote supermarkten, bouwmarkten, banken, verzekeraars, accountantskantoren en een redelijk uitgebreid aanbod aan winkels en restaurants.

Ook de arbeidsmarkt is breder dan op de andere eilanden. Naast toerisme en horeca zijn er banen bij de overheid, in de gezondheidszorg, het onderwijs, de bouw, financiële en administratieve dienstverlening, telecommunicatie, transport en handel. In 2025 waren ongeveer 70.080 mensen aan het werk en bedroeg de werkloosheid 5,1 procent. Onder jongeren lag de werkloosheid met 16 procent duidelijk hoger. 

Het toerisme groeit sterk. In 2025 registreerde Curaçao bijna 790.000 verblijfstoeristen en rond 882.000 cruisepassagiers. Dat zorgt voor nieuwe kansen in horeca, vastgoedbeheer, excursies en dienstverlening, maar maakt delen van de economie ook steeds afhankelijker van toeristische groei. 

Curaçao is net als Aruba een zelfstandig land binnen het Koninkrijk. Nederlanders die zich er willen vestigen, moeten meestal een Verklaring van Rechtswege aanvragen. Een Nederlands paspoort betekent dus niet dat je zonder registratie of toelatingsprocedure onbeperkt op het eiland kunt gaan wonen en werken. 

Curaçao en Sint Maarten gebruiken sinds 31 maart 2025 de Caribische gulden. Deze verving de voormalige Nederlands-Antilliaanse gulden. 

Curaçao is vooral aantrekkelijk voor mensen die het eilandleven willen combineren met stedelijke voorzieningen. Het is doorgaans de meest logische keuze wanneer je kinderen hebt, gespecialiseerde zorg nodig hebt of afhankelijk bent van een bredere arbeidsmarkt.

Sint Maarten: internationaal, levendig en sterk afhankelijk van toerisme

Het Nederlandse Sint Maarten beslaat alleen het zuidelijke deel van het eiland. Het noordelijke deel heet Saint-Martin en behoort tot Frankrijk. Tussen beide delen staat geen echte grenscontrole, waardoor je in het dagelijks leven gemakkelijk van het ene naar het andere land rijdt.

Sint Maarten had begin 2025 naar schatting 42.449 inwoners. Een actueel en goed vergelijkbaar cijfer voor het aantal in Europees Nederland geboren bewoners ontbreekt. Oudere bevolkingsgegevens wijzen op een aandeel van ongeveer 2 procent. Dat zou tegenwoordig neerkomen op omstreeks 900 tot 1000 mensen, maar dit is van de genoemde Nederlandse aantallen de minst zekere schatting. 

Het eiland is heuvelachtig en heeft veel stranden en baaien. Tegelijkertijd is Sint Maarten dichtbebouwd. Rond Philipsburg, Simpson Bay en de luchthaven is veel verkeer en staan hotels, winkels, restaurants, appartementencomplexen en uitgaansgelegenheden. Het rustige eilandbeeld dat je op sommige vakantiefoto’s ziet, vind je vooral buiten de belangrijkste toeristische gebieden.

De bevolking is bijzonder internationaal. Engels is in het dagelijks leven belangrijker dan Nederlands. Het eiland trekt werknemers en ondernemers uit andere Caribische landen, Noord- en Zuid-Amerika, Europa en Azië.

Sint Maarten heeft een ziekenhuis, scholen, grote supermarkten, banken, winkels en een internationale luchthaven. De voorzieningen zijn behoorlijk uitgebreid voor een klein eiland, maar voor bepaalde specialistische medische behandelingen worden patiënten naar Curaçao, Aruba, Colombia, de Dominicaanse Republiek of Nederland gestuurd. 

De economie draait voor een groot deel op verblijfstoerisme, cruiseschepen, luchtvaart, detailhandel, horeca en de jachtsector. Ook de bouw biedt regelmatig werk, mede doordat gebouwen na orkanen moeten worden hersteld of versterkt. De laatst volledig beschikbare arbeidsmarktmeting gaf voor 2022 een werkloosheid van 6,5 procent. In 2026 wordt een nieuwe arbeidskrachtenmeting uitgevoerd, waardoor recentere cijfers nog niet definitief beschikbaar zijn. 

Sint Maarten is een zelfstandig land binnen het Koninkrijk en hanteert een eigen toelatingsbeleid. Ook Nederlanders moeten hun verblijf en, afhankelijk van hun situatie, hun recht om te werken regelen. Bij sommige aanvragen mag je de beslissing niet op Sint Maarten afwachten. Het is daarom onverstandig om zonder afgeronde procedure, baan en huisvesting naar het eiland te vertrekken. 

Sint Maarten past bij ondernemende mensen die houden van een internationaal en levendig eiland. Je moet wel kunnen omgaan met drukte, een sterk toeristische economie en het reële risico op tropische stormen en orkanen.

Saba: spectaculair groen en uiterst kleinschalig

Saba is met 2270 inwoners veruit het kleinste eiland. Slechts ongeveer 121 bewoners zijn in Europees Nederland geboren. Omdat de totale bevolking zo klein is, kan de komst of het vertrek van enkele tientallen mensen al zichtbaar zijn in de statistieken. 

Het eiland ziet er totaal anders uit dan Aruba, Bonaire en Curaçao. Saba bestaat uit een steile vulkaan die vanuit zee omhoogrijst. Op de hellingen liggen de kleine dorpen The Bottom, Windwardside, St. Johns en Zion’s Hill. Brede zandstranden zijn er vrijwel niet.

De top van Mount Scenery ligt op 877 meter en is het hoogste punt van het land Nederland. Rond de top groeit een nevelwoud met varens, orchideeën en andere tropische planten. Ook de duikgebieden rond Saba hebben een goede reputatie. Het eiland noemt zichzelf niet voor niets de “Unspoiled Queen of the Caribbean”. 

De voorzieningen zijn beperkt. Er zijn enkele winkels, restaurants, basisscholen, een middelbare school, medische basiszorg en een zeer kleine luchthaven. Voor uitgebreide ziekenhuiszorg moet je doorgaans naar Sint Maarten of een ander eiland. De aanvoer van goederen is kwetsbaar en het aanbod in winkels kan wisselen.

Werk vind je vooral bij de lokale overheid, in zorg, onderwijs, bouw, horeca en kleinschalig toerisme. De medische universiteit, Saba University School of Medicine, is daarnaast een belangrijke werkgever en trekt studenten en medewerkers uit het buitenland. Vacatures zijn schaars, maar voor iemand met een beroep waaraan werkelijk behoefte bestaat, kan juist die kleinschaligheid een kans bieden.

Saba hoort als openbaar lichaam bij Nederland. Voor Nederlanders van buiten Caribisch Nederland gelden dezelfde toelatingsregels als op Bonaire. Voor permanente vestiging en langdurig werk moet je dus een Verklaring van Rechtswege regelen. De dagelijkse voertaal is meestal Engels.

Saba is geschikt voor mensen die rust, natuur en een hechte gemeenschap zoeken. Wie behoefte heeft aan anonimiteit, uitgebreid winkelaanbod, veel uitgaansmogelijkheden of een ruime keuze aan werkgevers, zal zich er waarschijnlijk snel opgesloten voelen.

Sint Eustatius: historie, stilte en weinig toerisme

Sint Eustatius, meestal Statia genoemd, had begin 2026 3348 inwoners. Daarvan waren er ongeveer 168 geboren in Europees Nederland. 

Het eiland wordt gedomineerd door The Quill, een slapende vulkaan waarvan de krater en hellingen met tropisch bos zijn begroeid. Wandelen naar de kraterrand is een van de bekendste activiteiten. Onder water liggen koraalriffen en resten van oude scheepswrakken en handelsgebieden. 

Statia speelde in de achttiende eeuw een grote rol in de internationale handel. In en rond Oranjestad zijn nog veel historische resten te vinden. Massatoerisme is er nauwelijks. Dat geeft het eiland een authentieke en rustige sfeer, maar betekent ook dat er weinig toeristische infrastructuur en een beperkt aantal restaurants, accommodaties en winkels is.

De basisvoorzieningen zijn aanwezig. Er zijn scholen, kleine winkels, medische basiszorg en een luchthaven. Voor specialistische gezondheidszorg zijn bewoners afhankelijk van andere eilanden. Hetzelfde geldt voor veel vormen van hoger onderwijs en gespecialiseerde zakelijke dienstverlening. 

De belangrijkste werkgevers zijn de overheid, gezondheidszorg, het onderwijs, de haven, luchthaven, bouw en logistieke dienstverlening. De olieopslagterminal heeft jarenlang een belangrijke economische rol gespeeld. Toerisme is kleinschalig en biedt daardoor minder banen dan op Aruba, Curaçao, Bonaire of Sint Maarten. De economie kromp in 2023 licht met 0,5 procent. 

Sint Eustatius heeft dezelfde Nederlandse status als Bonaire en Saba. Je verhuist formeel dus naar een deel van Nederland, maar moet voor langdurige vestiging toch de toepasselijke verblijfsprocedure doorlopen. De omgangstaal is voornamelijk Engels en de Amerikaanse dollar is de officiële munteenheid.

Statia past vooral bij mensen die bewust kiezen voor een zeer kleine gemeenschap. Een verhuizing is er het kansrijkst wanneer je vooraf een concrete baan hebt gevonden in een sector waar personeel nodig is.

Een Nederlands paspoort opent niet iedere deur

De term “Nederlands eiland” kan gemakkelijk verkeerde verwachtingen wekken. Je Nederlandse paspoort is op alle zes de eilanden belangrijk en maakt procedures meestal eenvoudiger, maar de regels zijn niet overal gelijk.

Op Aruba, Curaçao en Sint Maarten krijg je te maken met de immigratieautoriteiten van het betreffende land. Op Bonaire, Saba en Sint Eustatius val je onder Caribisch Nederland, maar moet je voor definitieve vestiging eveneens aantonen op welke grond je er verblijft.

Ook belastingen, sociale verzekeringen, pensioenregelingen en gezondheidszorg zijn anders georganiseerd dan in Europees Nederland. Je Nederlandse zorgverzekering loopt meestal niet simpelweg door. Op Aruba, Curaçao en Sint Maarten gelden eigen stelsels. Voor Caribisch Nederland bestaat een aparte zorgverzekering die door Zorg en Jeugd Caribisch Nederland wordt uitgevoerd.

Zoals ik in mijn emigratieboeken vaker benadruk, begint een succesvolle emigratie daarom niet bij het weer of het uitzicht vanuit je woning. Je moet eerst weten of je er mag wonen, hoe je inkomen wordt belast, waar je verzekerd bent en wat er gebeurt wanneer je langdurig ziek wordt.

Welk eiland past het beste bij jou?

Aruba biedt het meeste comfort voor mensen die houden van stranden, resorts, restaurants en een internationale sfeer. Curaçao heeft de meest complete combinatie van stad, werkgelegenheid, onderwijs, zorg, cultuur en natuur. Bonaire is aantrekkelijk voor duikers, natuurliefhebbers en mensen die graag in een kleinere gemeenschap wonen.

Sint Maarten is levendig, internationaal en ondernemend, maar ook druk en sterk afhankelijk van toerisme. Saba is spectaculair groen en bijzonder rustig, terwijl Sint Eustatius vooral aantrekkelijk is voor mensen die historie, natuur en een bijna dorpsachtige samenleving waarderen.

De voormalige Nederlandse Antillen vormen dus geen enkel emigratieland. Het zijn zes afzonderlijke samenlevingen, verdeeld over drie verschillende staatkundige modellen en twee ver uit elkaar gelegen eilandgroepen. Zelfs Aruba en Bonaire, die op de kaart dicht bij elkaar liggen, bieden een totaal ander dagelijks leven.

Laat je daarom gerust inspireren door B&B Vol Liefde, maar gebruik het programma niet als enige voorbereiding. De deelnemers hebben een bestaand bedrijf, een woning en een inkomen. Dat is iets heel anders dan met enkele koffers aankomen en daarna werk en woonruimte proberen te vinden.

Bezoek het eiland van je voorkeur bij voorkeur langer dan een gewone vakantie. Doe boodschappen, rijd in de spits, kijk naar woningen buiten de toeristische gebieden en probeer te ontdekken hoe het leven eruitziet wanneer de gasten weer naar huis zijn. Dan merk je vanzelf of je alleen verliefd bent geworden op het decor, of dat het eiland werkelijk een nieuwe thuisbasis voor je kan worden.

Gebruikte bronnen bij dit artikel: RTL Boulevard, Centraal Bureau voor de Statistiek Nederland, Centraal Bureau voor de Statistiek Aruba, Centraal Bureau voor de Statistiek Curaçao, Department of Statistics Sint Maarten, Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut, Rijksdienst Caribisch Nederland, Immigratie- en Naturalisatiedienst Caribisch Nederland, De Nederlandsche Bank, Centrale Bank van Curaçao en Sint Maarten, Departamento di Integracion, Maneho y Admision di Stranhero Aruba, Immigratiedienst Curaçao, Immigration and Border Protection Services Sint Maarten, Overheid van Aruba, Overheid van Sint Maarten, Aruba Tourism Authority, Tourism Corporation Bonaire, Saba Tourist Bureau, St. Eustatius Tourism Development Foundation, Fundashon Mariadal, Zorg en Jeugd Caribisch Nederland.

Dit artikel is geschreven door Eric Jan van Dorp, auteur van onder meer de Succesvol emigreren-boekenreeks en oprichter van Grenzenloos.nl.

☕ Vind je deze en alle andere informatie op onze site waardevol? Steun Eric Jan en zijn team met een kleine donatie en help Grenzenloos gratis en onafhankelijk te houden. Zie: Samen houden we het gratis!

The post Van Aruba tot Saba: de voormalige Nederlandse Antillen in het kort uitgelegd appeared first on Grenzenloos.

Zweden lijkt op het eerste gezicht een toonbeeld van orde, regelmaat en degelijkheid. Toch ontdekken veel Nederlandse emigranten dat een toezegging van een Zweedse loodgieter, elektricien of leverancier soms iets heel anders betekent dan zij verwachten.

Een land van orde, totdat je een vakman nodig hebt

Wie vanuit Nederland naar Zweden verhuist, verwacht meestal geen Zuid-Europese toestanden. Zweden is immers het land van keurige formulieren, persoonsnummers, veiligheidsvoorschriften, goed onderhouden wegen en een overheid die veel zaken opvallend ordelijk heeft geregeld.

Je denkt daarom al snel dat ook iedere afspraak stevig in de agenda staat. Wanneer een loodgieter zegt dat hij volgende week komt, zorg je dat je thuis bent. Je zet misschien alvast de kast voor de lekkende leiding opzij en verwacht dat er binnen enkele dagen een bestelbus voor de deur staat.

Maar volgende week verstrijkt zonder loodgieter. Na een telefoontje volgt een vriendelijke verontschuldiging. Hij had het erg druk, er kwam iets tussendoor, maar hij probeert volgende week langs te komen. Misschien.

Welkom in Zweden.

Nederlanders die er langere tijd wonen, ontdekken vaak dat Zweden minstens twee verschillende klokken kent. De eerste klok loopt bijzonder nauwkeurig. De tweede is van elastiek.

Zeven uur betekent precies zeven uur

Het is belangrijk om niet te snel te concluderen dat Zweden altijd te laat komen of niets om afspraken geven. Dat beeld klopt namelijk niet.

Wanneer je bij Zweedse vrienden om zeven uur wordt verwacht, kun je beter niet om kwart over zeven binnen komen wandelen. Lineke Breukel beschrijft dat treffend in haar boek Rare jongens, die Zweden. Zij en haar gezin werden door een Zweedse buurman uitgenodigd voor koffie en boterhammen. Nadat zij voor de zekerheid naar het precieze tijdstip had gevraagd, bleek zeven uur ook werkelijk zeven uur te betekenen.

Breukel schrijft zelfs: “Als het op afspraken aankomt, dan zijn de Zweden super punctueel. In ieder geval wanneer ze jou als bezoeker verwachten.” 

Ook internationale gidsen over de Zweedse werkcultuur benadrukken dat op tijd komen wordt gewaardeerd. Vergaderingen beginnen doorgaans op het afgesproken moment en respect voor de agenda van een ander wordt als professioneel beschouwd (Bron: Switch to Sweden en Business Culture). 

Daar zit dus niet het grote verschil met Nederland. Een afspraak met een concrete dag en een concreet tijdstip wordt in Zweden meestal serieus genomen. Het wordt anders wanneer er nog geen echte datum is vastgesteld.

“Volgende week” klinkt voor een Nederlander als een tijdsaanduiding. Voor een Zweed kan het ook een voornemen zijn.

Nästa vecka, kanske

Niemand heeft dit mooier beschreven dan Pieter Mans in zijn boek Volgende week, misschien… Over leven in Zweden. De Zweedse woorden nästa vecka, kanske betekenen letterlijk: volgende week, misschien.

In het boek lijkt die uitdrukking bijna een vast onderdeel van het zakendoen op het Zweedse platteland. Een elektricien zou krachtstroom komen aansluiten, maar had het druk. Misschien lukte het volgende week. Toen er water door het plafond druppelde, bleek directe hulp eveneens lastig. Er moest maar even worden gewacht. Een bedrijf dat een badkamer zou renoveren, beloofde in de tweede week van november te beginnen. In november kwam niemand. In december evenmin. Uiteindelijk volgde pas in januari een telefoontje.

Pieter Mans vat het met de nodige humor samen: “Hier geldt geen mañana, maar nog erger: nästa vecka, kanske.” 

Ook leveringen bleken een ruim begrip. Wandbeugels voor een televisie waren na enige tijd gewoon in de winkel gearriveerd, maar niemand had de moeite genomen om dat aan de klant door te geven. Een gemeentelijk boekingssysteem dat voor het winterseizoen operationeel zou zijn, werkte pas toen dat seizoen al geruime tijd was begonnen. 

Het gaat in zulke gevallen niet om iemand die een kwartier te laat arriveert. Het gaat om afspraken die nog niet als echte afspraken worden beschouwd. Zolang er geen concrete datum en tijd zijn genoemd, blijft er in de Zweedse beleving ruimte bestaan om de planning aan te passen.

Die ruimte is veel groter dan de meeste Nederlanders gewend zijn.

Een belofte of alleen een vriendelijke bedoeling?

Nederlanders gebruiken de woorden “volgende week” meestal vrij letterlijk. Het betekent niet noodzakelijk maandagmorgen om negen uur, maar wel ergens tussen maandag en vrijdag.

Wanneer iemand die afspraak vervolgens niet nakomt, verwachten wij ten minste een telefoontje. Wij willen weten wat er is gebeurd, wanneer de nieuwe afspraak plaatsvindt en of we erop kunnen vertrouwen dat het ditmaal wel lukt.

In Zweden kan “volgende week” soms meer betekenen: ik ben van plan om te komen, zodra het in mijn werkzaamheden past.

Dat verschil lijkt klein, maar het kan na een emigratie behoorlijk veel ergernis opleveren. Vooral wanneer je een woning verbouwt, een bedrijf begint of afhankelijk bent van een beperkt aantal vakmensen in een dunbevolkt gebied.

Je hoort een toezegging. De ander heeft slechts een mogelijkheid uitgesproken.

Daar komt bij dat een Zweed niet altijd graag rechtstreeks zegt dat hij de komende maand waarschijnlijk geen tijd voor je heeft. Een vriendelijk en voorzichtig antwoord houdt de verhouding aangenaam. Een hard “nee” kan onnodig confronterend voelen.

Het gevolg is dat jij hoopvol naar huis gaat, terwijl de ander nog helemaal niets in zijn agenda heeft geschreven.

Jantelagen en het vermijden van een hard antwoord

Patricia van Trigt zoekt in Waarom Zweden? Daarom Zweden! een deel van de verklaring in de zogenoemde Jantelagen. Dat is een Scandinavische sociale code waarin je jezelf niet boven anderen plaatst, niet opschept en niet te nadrukkelijk laat zien dat je het beter weet.

Volgens Van Trigt kan die houding ook tot passiviteit leiden. Mensen wachten af, nemen niet snel het voortouw en willen tijdens een vergadering niet als uitslover of betweter worden gezien. Daardoor kan het lang duren voordat iemand werkelijk een besluit neemt. 

Zij verwerkt dat op haar kenmerkende humoristische manier in een fictieve Zweedse standaardzin: “Ik ork het niet meer, maar ik zal nog funderen en dan återkom ik.” Vrij vertaald: ik trek het nu even niet, ik denk er nog over na en kom erop terug. 

Die woorden zul je in Zweden inderdaad vaak horen. Jag återkommer betekent dat iemand later opnieuw contact met je opneemt. De vraag is alleen wanneer.

De Zweedse etnoloog Åke Daun beschreef terughoudendheid, verlegenheid en het vermijden van openlijke conflicten al in zijn bekende onderzoek naar de Zweedse mentaliteit. Zulke culturele patronen gelden uiteraard niet voor iedere Zweed, maar ze helpen wel verklaren waarom een ontwijkend antwoord soms als beleefder wordt ervaren dan een duidelijke afwijzing. 

Lagom werkt ook door in afspraken

Een ander bekend Zweeds begrip is lagom. Het betekent ongeveer: niet te veel, niet te weinig, precies voldoende.

Lagom kan heel prettig zijn. Het draagt bij aan een maatschappij waarin mensen elkaar ruimte gunnen, minder snel opscheppen en niet voortdurend met elkaar hoeven te concurreren. Het Zweedse werkende leven kent relatief veel aandacht voor samenwerking, overleg en een goede verhouding tussen werk en vrije tijd. 

Voor een Nederlander kan diezelfde houding ook stroperig aanvoelen. Wij willen graag dat iemand verantwoordelijkheid neemt, een datum noemt en zegt waar het op staat. Zweden zoeken vaker naar een oplossing waarmee iedereen kan leven. Dat kan betekenen dat er nog een extra overleg plaatsvindt, dat een beslissing wordt uitgesteld of dat niemand als eerste zegt dat een planning niet haalbaar is.

Lineke Breukel omschrijft de lagom-Zweed als bijzonder beleefd en terughoudend met kritiek, zelfs wanneer iets duidelijk verkeerd loopt. Zij voegt er nadrukkelijk aan toe dat zij een karikatuur schetst en dat spontane en directe Zweden uiteraard ook bestaan. 

Die nuance is wel belangrijk natuurlijk. De drie boeken zijn geen wetenschappelijke onderzoeken. Het zijn ervaringsverhalen van Nederlanders die jarenlang tussen Zweden woonden en werkten. Juist doordat verschillende auteurs vergelijkbare situaties beschrijven, zijn hun observaties waardevol voor toekomstige emigranten.

De Zuid-Europeanen van Scandinavië?

Zweden worden soms voor de grap de Zuid-Europeanen van Scandinavië genoemd. Ik zou met die benaming voorzichtig zijn. Wie in Stockholm te laat verschijnt voor een zakelijke afspraak, zal weinig merken van een ontspannen mediterrane tijdsbeleving.

Ook Denemarken en Noorwegen kennen een egalitaire cultuur waarin overleg, samenwerking en bescheidenheid belangrijk zijn. Internationaal cultuuronderzoek plaatst de drie landen dan ook dicht bij elkaar. 

Toch ervaren Nederlanders die in verschillende Scandinavische landen hebben gewoond regelmatig verschillen in de dagelijkse omgang. Denen komen vaak wat directer en uitbundiger over. Noren kunnen zakelijker reageren, zeker wanneer een praktische klus moet worden uitgevoerd. Zweden zijn eerder geneigd een antwoord open te laten en de confrontatie te verzachten.

Het culturele verschil zit vooral in de betekenis die aan een vage toezegging wordt gegeven. In Nederland horen we een afspraak. In Zweden was het misschien nog slechts een vriendelijke intentie.

Op het platteland merk je het sterker

Daar komt een praktisch probleem bij. In verschillende Zweedse regio’s bestaat een tekort aan onder meer elektriciens, loodgieters, timmerlieden en andere technische vakmensen. Dat speelt vooral in dunbevolkte gebieden, waar één bedrijf soms een enorm werkgebied moet bedienen (EURES en Arbetsförmedlingen). 

Een vakman kan daardoor een volle agenda hebben en tussendoor worden opgeroepen voor dringende werkzaamheden. Afstanden zijn groot en alternatieven zijn schaars. Wanneer de enige loodgieter in de omgeving een spoedgeval krijgt, schuift jouw badkamer vanzelf naar achteren.

Dat is geen mentaliteit, maar het versterkt wel de gevolgen van een losse planning.

Pieter Mans waarschuwt aan het einde van zijn boek bovendien dat zijn ervaringen vooral betrekking hebben op Noord-Värmland. Zweden is enorm groot. Het leven in Stockholm, Malmö of Göteborg verschilt van dat in een dorp waar de dichtstbijzijnde grote plaats meer dan een uur rijden is. Ook tussen Skåne, Dalarna, Småland en het hoge noorden bestaan duidelijke verschillen. 

Maak van volgende week een echte datum

Je hoeft deze mentaliteit niet klakkeloos te accepteren. Je kunt er wel rekening mee houden.

Vraag bij een toezegging daarom altijd welke dag iemand precies denkt te komen. Vraag vervolgens ook naar het tijdstip. “Volgende week” wordt pas een afspraak wanneer je bijvoorbeeld hebt afgesproken dat iemand woensdag tussen tien en twaalf uur voor de deur staat.

Laat die afspraak per sms of e-mail bevestigen. Dat hoeft niet wantrouwig over te komen. Je kunt eenvoudig zeggen dat je ervoor thuis moet blijven of dat je andere werkzaamheden rond het bezoek wilt plannen.

Het helpt ook om rechtstreeks te vragen of de genoemde dag een vaste afspraak of slechts een schatting is. In het Zweeds kun je vragen: Är det ett fast datum eller en uppskattning? Is het een vaste datum of een inschatting?

Bij grotere verbouwingen is een schriftelijke overeenkomst extra belangrijk. De Zweedse consumentenvoorlichting adviseert om vooraf de werkzaamheden, prijs en einddatum vast te leggen, offertes te vergelijken en niet zonder noodzaak vooruit te betalen. Wanneer een vakman een overeengekomen einddatum niet haalt, kan er volgens het Zweedse consumentenrecht sprake zijn van vertraging (Hallå Konsument). 

Blijf ondertussen vriendelijk, maar volg de afspraak wel actief op. Een Nederlander die drie weken stil blijft, denkt misschien beleefd en geduldig te zijn. De Zweedse vakman kan daaruit concluderen dat het kennelijk niet zo dringend is.

Regelmatig bellen is dus niet per definitie opdringerig. Doe het rustig, concreet en zonder meteen je Nederlandse ergernis volledig over de ander uit te storten.

Een goed netwerk is belangrijker dan een bedrijvengids

Zeker op het Zweedse platteland kom je met persoonlijke aanbevelingen vaak verder dan met tientallen e-mails aan onbekende bedrijven. Vraag buren wie hun dak repareert, wie hun waterleiding onderhoudt en wie zij bellen wanneer de verwarming het begeeft.

Wanneer een buurman een vakman persoonlijk kent en voor je belt, kan er ineens veel meer mogelijk zijn. Dat lijkt misschien oneerlijk, maar in kleine gemeenschappen draait veel op vertrouwen en langdurige relaties.

Investeer daarom vanaf het begin in je plaatselijke netwerk. Ga naar de dorpsactiviteiten, maak een praatje met buren en leer voldoende Zweeds om zelf te kunnen bellen. Wie alleen in het Engels een bericht stuurt en vervolgens afwacht, kan lang blijven wachten.

Zweden heeft niet dezelfde haast

De Zweedse omgang met tijd heeft ook een aantrekkelijke kant. Het leven voelt er vaak minder opgejaagd. Mensen nemen tijd voor een fika, respecteren hun vrije avonden en zien werk niet automatisch als het belangrijkste onderdeel van hun bestaan.

Veel Nederlanders emigreren juist vanwege die rust naar Zweden. Het zou vreemd zijn wanneer we vervolgens verlangen dat iedereen zich precies blijft gedragen zoals in Nederland.

Maar rust is iets anders dan onduidelijkheid. Wanneer je afhankelijk bent van een elektricien, aannemer of leverancier, heb je recht op heldere afspraken. Aanpassen betekent daarom niet dat je alles maar moet laten gebeuren. Het betekent dat je leert welke woorden in Zweden werkelijk iets vastleggen.

Een afspraak om zeven uur is een afspraak. “Volgende week” is een verwachting. En nästa vecka, kanske betekent precies wat er wordt gezegd: volgende week, misschien.

Wie dat voor zijn emigratie al weet, zal zich in Zweden aanzienlijk minder snel verbazen. En waarschijnlijk ook iets minder vaak ontploffen wanneer de loodgieter na drie weken nog altijd niet voor de deur staat.

De boeken die ik hierboven aanhaalde zijn uiteraard te verkrijgen op grenzenloos.nl. Samen met nog veel meer mooie ervaringsverhalen over Zweden. Bekijk ze hier.

Dit artikel is geschreven door Eric Jan van Dorp, auteur van onder meer de Succesvol emigreren-boekenreeks en oprichter van Grenzenloos.nl.

☕ Vind je deze en alle andere informatie op onze site waardevol? Steun Eric Jan en zijn team met een kleine donatie en help Grenzenloos gratis en onafhankelijk te houden. Zie: Samen houden we het gratis!

Grenzenloos werkt samen met diverse partners, waaronder Norsk.nl

The post Volgende week, misschien: wennen aan de elastische Zweedse tijd appeared first on Grenzenloos.

Wie over emigreren nadenkt, komt vroeg of laat bij de vraag hoe er in het nieuwe land geld verdiend moet worden. Je kunt misschien je Nederlandse baan op afstand voortzetten, maar lang niet iedere werkgever staat daarvoor open. Meteen in loondienst gaan bij een plaatselijk bedrijf is eveneens niet altijd eenvoudig. Zeker tijdens de eerste jaren kan een beperkte kennis van de taal behoorlijk in de weg zitten.

Het is daarom begrijpelijk dat veel emigranten overwegen om iets voor zichzelf te beginnen. Ondernemen past bovendien goed bij het avontuur van een emigratie. Je kiest voor een ander land, een ander leven en misschien ook voor een heel andere manier van werken.

Toch blijven veel plannen opvallend vaak steken bij hetzelfde idee: een bed and breakfast beginnen. Er wordt een huis gezocht met een paar extra kamers, waarna de toekomstige inkomsten al snel worden berekend aan de hand van een optimistische bezettingsgraad en een aantrekkelijke kamerprijs.

Een B&B kan een bijzonder zwaar beroep zijn

Een B&B kan natuurlijk een prima onderneming zijn wanneer je werkelijk van hospitality houdt. Je moet het leuk vinden om dagelijks gasten te ontvangen, ontbijt te verzorgen, vragen te beantwoorden en kamers en badkamers schoon te maken. Daarnaast moet je voortdurend beschikbaar zijn en omgaan met reserveringsplatforms, beoordelingen, annuleringen en mensen die soms heel andere verwachtingen hebben dan jij.

In de praktijk koop je met een B&B vaak geen vrijheid, maar een werkplek die onlosmakelijk met je eigen woning is verbonden. Juist die vrijheid was voor veel mensen een belangrijke reden om te emigreren. Even een paar dagen weggaan wordt lastig wanneer er gasten aankomen of verblijven. Tijdens het toeristische seizoen kun je bovendien moeilijk besluiten om zelf op vakantie te gaan.

Daar komt bij dat lang niet iedere emigrant ervaring heeft in de horeca of het toerisme. Een mooie boerderij, villa of oude dorpswoning maakt je nog geen goede hotelier. Het is daarom verstandig om verder te kijken. In heel Europa zijn voorbeelden te vinden van emigranten die hun kennis, achtergrond of verwondering over het nieuwe land gebruikten om een origineel bedrijf op te bouwen.

Dat hoeven geen snelgroeiende technologiebedrijven te zijn die miljoenen ophalen bij investeerders. De Europese Commissie wees er eind 2025 juist op dat kleine, geleidelijk groeiende bedrijven veel belangrijker voor de Europese economie zijn dan de aandacht voor spectaculaire start-ups soms doet vermoeden. Meer dan 60 procent van de Europese werkgelegenheid komt volgens de Commissie voor rekening van kleine en middelgrote bedrijven (Europese Commissie, december 2025).

Ik ging deze week op zoek op internet naar mensen die vrij recent van land wisselden om iets nieuws op te zetten, of hun bestaande werk ergens anders voortzetten. Daar zitten hele inspirerende ondernemingen tussen, met name in Portugal.

Zeewier uit Noorwegen met kennis uit Nieuw-Zeeland en Japan

Een van de mooiste voorbeelden is Lofoten Seaweed in het noorden van Noorwegen. Medeoprichter Tamara Singer groeide op in Nieuw-Zeeland. Haar Japanse moeder gebruikte zeewier in vrijwel iedere maaltijd. Nadat Tamara in Noorwegen was gaan wonen, ontdekte ze dat in de heldere en voedselrijke wateren rond de Lofoten tientallen soorten eetbaar zeewier groeien.

Samen met de Noorse Angelita Eriksen begon ze zeewier te oogsten. Angelita was opgegroeid in een vissersfamilie in het dorp Napp en kende de zee en de plaatselijke gemeenschap. Tamara bracht haar internationale achtergrond, haar kennis van de Japanse keuken en haar andere kijk op het product mee.

Die combinatie werd de basis voor Lofoten Seaweed. Het bedrijf maakt onder meer gedroogd zeewier, kruidenmengsels en smaakmakers voor thuiskoks en professionele chefs. De producten worden volgens het bedrijf inmiddels ook gebruikt door restaurants met Michelinsterren. Het zeewier wordt met de hand en op beperkte schaal geoogst in de stroming van Nappstraumen, waarbij rekening wordt gehouden met het herstel van de planten en het ecosysteem (Lofoten Seaweed).

Het bijzondere is dat het product altijd al voor de deur lag. Plaatselijke vissers zagen zeewier aanvankelijk nauwelijks als een waardevol voedingsmiddel. Tamara herkende de mogelijkheden juist dankzij haar jeugd en haar Japanse achtergrond. Samen met iemand die de streek, de taal en de zee goed kende, kon ze daar een bedrijf van maken.

Het laat zien dat je als emigrant soms kansen opmerkt die de plaatselijke bevolking niet meer ziet. Wat voor een inwoner heel gewoon is, kan voor mensen in andere landen juist bijzonder en waardevol zijn.

Portugese olijfolie verkopen aan klanten in het oude vaderland

Ook Nader Akhnoukh keek met de ogen van een nieuwkomer naar zijn nieuwe woonland. Hij werkte jarenlang als softwareontwikkelaar en technologieondernemer in de Verenigde Staten. In 2020 verhuisde hij met zijn gezin van Colorado naar Portugal. Hij wilde een rustiger leven en had behoefte aan werk dat tastbaarder was dan software.

Tijdens reizen door Portugal raakte hij geïnteresseerd in de Portugese olijfolie. Aanvankelijk overwoog hij zelf een olijfgaard te kopen. Hij kwam echter al snel tot de conclusie dat plaatselijke producenten beschikten over kennis die gedurende generaties was opgebouwd. Zelf olijven gaan verbouwen zou betekenen dat hij opnieuw moest leren wat anderen al veel beter konden.

Samen met zijn voormalige collega Riley Gibson koos hij daarom voor een ander model. In januari 2024 begonnen zij Wildly Virgin. Het bedrijf selecteert olijfolie van kleine Portugese producenten en verkoopt deze aan klanten in de Verenigde Staten. Nader volgde een opleiding tot olijfoliesommelier en verbeterde zijn Portugees om rechtstreeks met producenten te kunnen samenwerken.

Hier wordt het nieuwe land dus niet alleen de vestigingsplaats van het bedrijf. Portugal levert het product en de producenten, terwijl de ondernemers hun kennis van de Amerikaanse markt, e-commerce en marketing gebruiken om dat product over de grens te verkopen.

Het verhaal bevat ook een nuttige waarschuwing. In april 2025 vertelde Nader dat hij zichzelf nog geen salaris uit de onderneming betaalde. Hij had geld uit eerdere bedrijven waarmee hij de opstartperiode kon financieren. Een aantrekkelijk idee levert dus zelden vanaf de eerste maand een volledig inkomen op. Ook een origineel bedrijf vraagt om een financiële buffer, geduld en tijd om relaties op te bouwen.

Een Nederlandse projectmanager wordt avocadoboerin in Spanje

Een Nederlands voorbeeld vinden we bij Lizet Beks. Zij verhuisde naar Spanje terwijl zij aanvankelijk nog voor haar Nederlandse werkgever werkte. Later begon zij haar eigen onderneming op het gebied van marketing, communicatie en projectmanagement.

Samen met haar partner Ronald Verstappen ontwikkelde zij daarnaast Avocadoptie. Op hun finca bij Oliva, in de regio Valencia, verbouwen zij avocado’s. Toch verkopen ze niet alleen dozen fruit. Klanten kunnen via de website een avocadoboom adopteren, de boom een naam geven en gedurende het jaar volgen hoe deze zich ontwikkelt. Tijdens het oogstseizoen ontvangen zij avocado’s van de finca rechtstreeks thuis.

Daarmee is van een landbouwproduct een ervaring en een cadeaumodel gemaakt. De onderneming combineert kleinschalige landbouw met e-commerce, directe verkoop, abonnementachtige inkomsten en betrokkenheid van klanten. De avocado’s gaan rechtstreeks van de teler naar de consument, zonder groothandel of kunstmatig rijpingsproces.

Lizet heeft haar oorspronkelijke vak ondertussen niet overboord gegooid. Zij werkt nog steeds als creatieve projectmanager. Daardoor rust het gezinsinkomen niet volledig op één oogst of één onderneming. Dat is een verstandige aanpak, want een agrarisch bedrijf blijft afhankelijk van het weer, ziekten, water, oogstmomenten en logistiek.

Het voorbeeld laat ook zien dat je een traditioneel product kunt moderniseren zonder dat je een ingewikkelde technologische uitvinding nodig hebt. Het vernieuwende zit in de manier waarop het product wordt aangeboden en in het verhaal dat eromheen wordt gebouwd.

Je bestaande vak meenemen naar Portugal

Cordelia en Mike Blake kozen voor een heel andere route. Zij verhuisden met hun gezin van Atlanta naar Caldas da Rainha aan de Portugese Zilverkust. In plaats van na aankomst een plaatselijk bedrijf te zoeken of een toeristische accommodatie te openen, namen zij hun bestaande kennis en klanten mee.

Hun onderneming High Score Strategies adviseert bedrijven over bedrijfswaardering, groei en strategie. Cordelia heeft een achtergrond in verkoop en marketing. Mike is gespecialiseerd in economie, financiën en bedrijfswaarderingen. Vanuit een kantoor in Caldas da Rainha werken zij voornamelijk voor Amerikaanse klanten, terwijl zij geleidelijk ook een internationale klantenkring proberen op te bouwen. Het bedrijf heeft inmiddels vestigingen in de Verenigde Staten en Portugal.

Dit model is voor veel toekomstige emigranten realistischer dan zij misschien denken. Je hoeft na een emigratie niet volledig opnieuw te beginnen. Een boekhouder kan zich specialiseren in ondernemers die tussen twee landen werken. Een grafisch vormgever kan Nederlandse opdrachtgevers blijven bedienen. Een technisch adviseur, tekstschrijver, coach, programmeur of projectmanager kan zijn bestaande netwerk meenemen en tegelijkertijd klanten in andere landen zoeken.

Het grote voordeel is dat je voor je inkomsten niet meteen afhankelijk bent van de plaatselijke economie. Je hoeft de taal nog niet foutloos te spreken om je eerste facturen te kunnen versturen. Natuurlijk moet je wel onderzoeken waar de onderneming fiscaal gevestigd is en welke regels voor sociale zekerheid, btw en belasting gelden.

Van je eigen emigratieproblemen een dienst maken

Soms ontstaat een bedrijf uit een probleem dat je zelf tijdens de emigratie hebt ondervonden. Dat gebeurde bij de Amerikaanse Sandra Bobb, die na een bezoek in 2019 besloot in Portugal te gaan wonen.

Tijdens haar zoektocht kreeg zij hulp van Ariana Pinto. Ariana sprak de taal, kende het land en kon woningen en andere mogelijkheden ter plaatse beoordelen. Sandra merkte hoeveel verschil zo’n plaatselijke contactpersoon maakte. Samen besloten zij die hulp als dienst aan andere emigranten aan te bieden.

Onder de naam Alarsa begonnen zij scoutingreizen en verhuisbegeleiding te organiseren. Potentiële emigranten maakten tijdens zo’n reis kennis met verschillende woonplaatsen, woningen, winkels, banken en praktische aspecten van het dagelijks leven. Het bedrijf combineerde daarbij Sandra’s ervaring als nieuwkomer met Ariana’s kennis als Portugese.

Over de omzet en de verdere ontwikkeling van het bedrijf is geen onafhankelijke informatie beschikbaar. De beschrijving van Alarsa verscheen als een bedrijfspresentatie in The Portugal News. Het achterliggende idee blijft echter interessant: een probleem waarmee je zelf tijdens je emigratie worstelt, kan ook door duizenden andere mensen worden ervaren.

Dat kan gaan om hulp bij verhuizingen, het vinden van betrouwbare vakmensen, het begeleiden van kinderen op een buitenlandse school, het onderhouden van woningen, het invoeren van auto’s of het toegankelijk maken van plaatselijke producten. Je moet daarbij uiteraard goed controleren welke activiteiten vergunningen of specifieke beroepskwalificaties vereisen.

Amerikaanse bierkennis vindt een markt in Lissabon

Een iets ouder voorbeeld laat zien hoe een klein idee kan uitgroeien tot een gevestigd bedrijf. De Portugese Susana Cascais en haar Amerikaanse partner Scott Steffens woonden jarenlang in Seattle. Daar maakten zij kennis met de uitgebreide Amerikaanse cultuur rond speciaalbier. Scott brouwde thuis zijn eigen bier.

Toen het stel naar Lissabon verhuisde, namen zij de brouwspullen mee. In Portugal werd de biermarkt op dat moment nog vrijwel volledig beheerst door enkele grote pilsmerken. Ambachtelijk bier was veel minder bekend dan in de Verenigde Staten.

Susana en Scott zagen daarin een kans. Zij begonnen Dois Corvos, aanvankelijk met een grotendeels handmatige installatie van 800 liter. In 2015 werden de eerste bieren verkocht. Volgens Susana moest het bedrijf werkelijk klant voor klant worden opgebouwd, omdat de markt voor speciaalbier in Portugal nog nauwelijks bestond.

Dois Corvos heeft tegenwoordig een brouwerij en twee taprooms in Lissabon en brengt regelmatig nieuwe bieren uit. Het begon echter met een hobby, meegebrachte kennis en het besef dat in Portugal iets ontbrak wat in Seattle al heel gewoon was.

Ook hier was de combinatie belangrijk. Scott kende het product en de Amerikaanse biercultuur. Susana kende Portugal, sprak de taal en had ervaring met marketing. Zij kopieerden het Amerikaanse voorbeeld niet klakkeloos, maar pasten het aan de Portugese markt en smaak aan.

Je positie tussen twee landen kan juist een voordeel zijn

Deze voorbeelden hebben iets belangrijks gemeen. De ondernemers proberen hun oude en hun nieuwe leven niet volledig van elkaar te scheiden. Zij bouwen juist een brug tussen twee landen.

Onderzoek onder 47.200 ondernemers in 71 landen laat zien dat ondernemers met een migratieachtergrond vaak sterkere zakelijke netwerken tussen hun herkomstland en vestigingsland ontwikkelen. Vooral bij export kan dat een voordeel opleveren. Zij kennen twee markten, twee culturen en vaak ook twee verschillende manieren van werken (Bron: Ashourizadeh en Saeedikiya, 2022).

Dat zie je duidelijk terug in de voorbeelden. Portugese olijfolie wordt aan Amerikanen verkocht. Noors zeewier krijgt een Japanse culinaire toepassing. Amerikaanse speciaalbierkennis wordt in Portugal gebruikt. Een Nederlandse projectmanager combineert haar marketingervaring met Spaanse landbouw. Amerikaanse adviseurs werken vanuit Portugal voor hun bestaande klanten.

Je beperkte kennis van het nieuwe land is in het begin natuurlijk een nadeel. Tegelijkertijd bezit je kennis die veel plaatselijke ondernemers niet hebben. Je weet hoe Nederlandse of Belgische consumenten denken, welke kwaliteit zij verwachten en hoe je hen kunt bereiken. Je kent waarschijnlijk bedrijven, leveranciers en mogelijke klanten in je oude land. Dat netwerk hoef je na de emigratie niet weg te gooien.

Begin bij je kennis en niet bij het huis

Wie over een onderneming in het buitenland nadenkt, zou daarom niet als eerste naar een geschikt pand moeten zoeken. Begin bij wat je al kunt, welke problemen je kunt oplossen en welke klanten daarvoor willen betalen.

Misschien woon je straks in een streek met bijzondere wijn, kaas, keramiek, wol, kruiden of ambachtelijke producten. Je hoeft die producten niet zelf te maken. Je kunt plaatselijke makers helpen met fotografie, verpakkingen, een webshop, buitenlandse verkoop of gezamenlijke verzending.

Misschien heb je ervaring in onderwijs en kun je online taallessen, lesmateriaal of begeleiding voor internationaal verhuisde kinderen aanbieden. Misschien kun je elektrische fietsen onderhouden, digitale administratie verzorgen, wandelroutes ontwikkelen of kleine producenten helpen om rechtstreeks aan consumenten te verkopen.

Een modern bedrijf hoeft niet volledig digitaal te zijn. Juist de combinatie van een plaatselijk product of een concrete dienst met een digitale verkoopmethode biedt veel mogelijkheden. Een abonnement, adoptieconcept, online cursus, ledenplatform of gespecialiseerde webshop kan ervoor zorgen dat je niet uitsluitend afhankelijk bent van klanten die toevallig langs je voordeur lopen.

Ondernemen begint al voor de emigratie

Het verstandigste moment om over je bedrijf na te denken is ruim voordat je verhuist. Je kunt vanuit Nederland al onderzoeken of er belangstelling voor je idee bestaat. Je kunt een eenvoudige website maken, gesprekken voeren met potentiële klanten en proberen je eerste opdracht of bestelling te krijgen.

Ook kun je enkele weken meelopen bij een vergelijkbaar bedrijf. Het Europese programma Erasmus for Young Entrepreneurs biedt beginnende ondernemers de mogelijkheid om ervaring op te doen bij een kleine ondernemer in een ander deelnemend land. Het programma is bedoeld voor mensen die een bedrijf willen beginnen of dat in de afgelopen drie jaar hebben gedaan (Erasmus for Young Entrepreneurs).

Controleer daarnaast altijd welke regels in het vestigingsland gelden. Ook binnen de Europese Unie kunnen vergunningen, diploma-eisen, belastingregistraties en beroepsregels verschillen. Voor sommige beroepen moet je een Nederlandse kwalificatie officieel laten erkennen.

In de boeken uit mijn reeks Succesvol emigreren naar… besteed ik daarom niet alleen aandacht aan wonen en huizen zoeken, maar ook aan belastingen, verzekeringen, registratie en ondernemen in het betreffende land. Een goed idee is belangrijk, maar zonder kennis van de plaatselijke regels kan zelfs het leukste bedrijf in de problemen komen.

Het beste bedrijf geeft je ook het leven waarvoor je emigreerde

Een onderneming over de grens hoeft geen miljoenenbedrijf te worden. Het doel kan ook zijn om voldoende te verdienen voor een prettig leven, met werk dat bij je past en genoeg vrijheid om werkelijk van je nieuwe land te genieten.

Dat is misschien wel de belangrijkste vraag die je vooraf moet beantwoorden. Wil je een onderneming die je voortdurend aan een gebouw, winkel of accommodatie bindt? Of zoek je werk dat je gedeeltelijk online, seizoensgebonden of samen met anderen kunt uitvoeren?

Een B&B kan bij je passen wanneer het ontvangen en verzorgen van gasten werkelijk je passie is. Kies er alleen niet automatisch voor omdat er toevallig vier slaapkamers in het huis zitten dat je wilt kopen.

De mooiste ondernemingen ontstaan vaak wanneer iemand verder kijkt dan die lege kamers. Soms ligt de kans in de zee, zoals op de Lofoten. Soms groeit zij aan een boom in Spanje of wordt zij geperst uit Portugese olijven. En soms neem je het belangrijkste onderdeel van je toekomstige bedrijf gewoon mee in de verhuiswagen: je kennis, je ervaring en je netwerk.

Dit artikel is geschreven door Eric Jan van Dorp, auteur van onder meer de Succesvol emigreren-boekenreeks en oprichter van Grenzenloos.nl.

☕ Vind je deze en alle andere informatie op onze site waardevol? Steun Eric Jan en zijn team met een kleine donatie en help Grenzenloos gratis en onafhankelijk te houden. Zie: Samen houden we het gratis!

Grenzenloos werkt samen met diverse partners, waaronder Norsk.nl

Bekijk alle handboeken van Eric Jan van Dorp & Karin Wouters:

The post Emigreren en ondernemen: zes inspirerende bedrijven die geen B&B zijn appeared first on Grenzenloos.